კონსტანტინე ბრეგაძე –  ფსევდო-შინელი   („ანუ, რა ვაკეთეთ, რას ვშვებოდით…“)


22385009_956591261160182_2106715627_n

მხცითშემოსილი ღენერალი სარკის წინ წარსდგა და მის სულში უცებ გახმიანდა ჭაბუკობისას მრავალჯერ თქმული: „არ ვსდევ ჟამთა ცვლას, მე იგივე ვარ მარად და მარად…“. მწარედ გაეღიმა… 1804… 1812… 1832… „წარილტვნენ განქრნენ სიზმრებრივ ჩქარა…“. ჩყპყ წელსა ტაიჭი შეაგდო მთიულეთს თვრამეტი წლის ბიჭმა, თავი კავკასიის მაკედონელად ეზმანა, მისი ჟამი იდგა  –  ბედი უთხზავდა ტრიუმფალურ სვლას ტფილისისაკე… „ვაჰ, მე“ და „ვა მე!“ და კარგი ჩიტიც დაიჭი: „არცა ცხელ ხარ და არცა ცივ, არამედ ტფილ“, ტფილისივით ორპირ და ორფა… რაზედ მიბარებს, აა?! ისემც მაგას რა ვუთხარ: მაინცა და მაინც ჩემგან სურს გაეცნოს „ტუზემცელთა“ საქმის ვითარებასა?!… და განა რა აქვს სარკვევი, უჩემოდ ვერ ისტრატეღებს? ანდა, სულაც გაეცნოს ჩემი ვაი-სიძის „დეკ(აბ)რეტულ“ „აჩოტებსა“, სადაც სხვასთან ერთად ისიც სწერია, რომ „ტუზემცელთა“ ბედნიერებისათვისვეა აუცილებელი, მათი იმპერიის შორეულ შიდა მხარეებში გადასახლება, რაც არისო კიდეც ჭეშმარიტად „ქრისტიანული აქტი“… მერე იქვე ურთავდა, რომ თავად „წმიდა“ „ტრაკ-ტატი“ გვავალდებულებსო ამას… ამადაც, სტრატეღია, დიაღაც კარგი ვიცი, ვიცით, მაგრამ ტაქტიკა?! ტაქტიკა ჩვენში ყოველთვის ჭირდა… და ახლა ვიღას ეტაქტიკება, როცა „შემოდგომამა ბახუსი საწნახელში ჩააყენა“?! ალბათ, მოსწყინდა მეფისნაცვალს ამ წვირიან ტფილისში, თანაც აგერ ჯიბრზედ წვიმიანი ამინდებიც დაიჭირა… უთუოდ: მოსწყინდა სკვითსა… გრიგოლ დღენიადაგ მთებშია, ვახტანგ დღემუდამ გულშემოყრითა გვყამს, ალექსანდრემ ამ სიბერეში „პიიტიკობა“ მომინდომა და შოთას ლანდს წამდაუწუმ „სტიხით“ ებაასება („სიხარულითა და სიკეთილით მოძღუდული სცურავ სიამოვნებასა შინა! სიმდიდრე და დიდება სულ არა ჩანს არად შენთან, ჩანგ-ებნები და ყოველი სამუსიკო შეგამკობენ, მგალობლები და მომღერალნი შემოგტრფიან…“), ბატონიშვილს კიდე, ერთადერთს ექსორიაგადარჩენილს, დღედაღამ „ტყ“ ბგერის მეტი სხვა არაფერი ამოსდის პირიდამ და შეპყრობილივით ჩახვეული აქვს „ტყვევნა და ტყვნა, ტყვევნა და ტყვნა… ჰოჲ, წარიტყუნა ქუეყანა და ა. შ.“… ეეჰ, ისევ მე შევრჩი, „ჭირთა თმობილი“… ვაგლახ! მელიტონის ძე მაინც მყოლოდა გვერდზედ – „გასვათ სასმისი ღმერთასი“… კარგად წყობილსიტყვაობდა, აი… ნეტაი მაგას, რა უჭირს, კაცურად გავიდა ამა ქვეყნიდამ თავის ტაიჭით… ტფილისს შენ ერთი დაურჩი მეფისნაცვალს არიფიონად… მითამ გოგირდის აბანომ ყველა ნასვრეტში ჯანი მომცა… მაგრა, სადღაა ჯანი, „არცა ცხელ ხარ და არცა ცივ“, რაღაც სხვა  –  ტფილი, თარსი, ნავსი… გარსევანის ძე ამადაც დათარსულ-დანავსული იქნები… ლიონიძე ვინ ჩემი ტიკი-ტომარაა, ამხელა იმპერიის ელჩად ვარ წარგზავნილი და დიპლომატიასა და „ვნეშნი“ საქმეებს ეგ უნდა მასწავლიდესო?! ხოდა, იმ შენი „ვნეშნი ტორგის“ პირველ აქტად მე რად მაქციე, შე სვედავსილო, შენა, მაინცა და მაინც იმ ბოზანდარა „პრასტიტანტკა“-პროტესტანტკას“ რომ მოანათვლინე ჩემი თავი?! ფრანკული ამბორიც მისგან ვისწავლე და ახლა მეფისნაცვალთანღა თუ გამამადგება ეგა…

მსახურმა თავი შემოყო  –  „შინელი მზად გახლავთ, თქვენო ბრწყინვალებავ, მეფისნაცვლის მორთმეული, ამადაც გთხოვათ, შინელით ეახლოთ…“.

–  ხოო, იესე, ის გახუნებული ეპოლეტებიც ზედ დააკარ, ეგება მაკედონელის იერი მეცხოს, თუ არა და, ერმოლოვს მაინც დავუყენებ თვალსა…  ისე, ეგება და, კარგი ფილასოფოსი და ამოდ მოუბარი გამოდგეს ეს ჩვენი ახალი მეფისნაცვალი, ან ლიტერატურის მეტრფე, თანაც ევროპულისა, ვოლტერისა, კლასსიციზმისა, “ვერსალის ბროლისა”… ისემც მაგას რა ვუთხარ, ან ჩემის რა ვთქვი  –  ეგ მითამ „ფრიდრიხ დიდი“ და მე  ქართველი „ვოლტერი“, გინა „ჟან-ჟაკ“, გინა „სოკრატე“… „რა ვუყო სპლინს, ჩემს უხმო ჯალათს“… ერთიც ეგ არის რაღა, ტფილისის სპლინი, მუნ ხელი თუ დაგრია, გალოთება არ აგცდება  –   „ზაპოი“, როგორც იყტოდნენ ძველი ქალაქელები… თანაც, ეს შემოდგომის წვიმებიც თუ დაიჭირა, ხომ სულ მთლად იტირებს „სული ცისფერ ღვინოებს“… ეგ არი: უთუოდ ტფილისის სპლინი შეეყარა ამ წვიმებზედ მეფისნაცვალსა და ახლა მე უნდა დავუამო რაღა, ვეფერო და დავუამო ერთს ალაგას, როგორც წესია თუ წერილ არს… აბა ზაზას კარაბადინში რა სწერია, ნეტა გამიმართლებს დღესა და მოვიშორებ სპლინსა? ეგება ბანოვანნი ჰყვანდეს მეფისნაცვალსა, მივეცემოდი, მომეცემოდა, იშყი მაჯაზი, მაგრა ამ სიბერეში რაღა დროსია?! აბა, ზაზაჯან, მაინც გვიბრძანე: „თუ კაცსა y…ს გადიდება და გამსხვილება უნდოდეს: მოიტანე ხახვი და ნარგიზის კურკა, წითელი ყურძენი და აღყარყარა, ეს წამლები სწორ სწორ ქენით, ყველა დანაყეთ, გაცერით, ძროხის ნაღველით სქლად დანაყეთ, თბილ-თბილ y…ზედ შეიცხოს და კარგად იზილოს, და ერთ ჟამს ზედ უნდა ეცხოს, კაცს y…ს უსათუოდ გაუდიდებს, y…ს მწოვედ გაუმაგრებს, კაცს წელსა და თირკმელს გაუხურვებს, კაცობას მატებს და  ბევრს თესლსა ჩაუყენებს…“. ხოდა, ასემც ჩაგვიყენეს სკვითთა თვისი ბატალიონი ტფილისსა შინა ჩყპყ წელსა ქორონიკონს ქრისტეს აქეთ 1799-სა და კაცობაც დავკარგეთ, სწორედ იმ წელს, რუსის „მავრი“ რომ დაიბადა, ხოლო ფრიდრიხ შლეგელ თავის რომანტიკულ რომან „ლუცინდესა“ (“Lucinde”) სწერამდა და თანაც თავის იშყს, დოროთეა მაისეევნას „წერამდა“… „ვაჰ სოფელო, რა შიგან გაქ…“, „ძნელი არის მარტოობა სულისა“  –  პოეტი, ღენერალ-ლეიტენანტი, მეფისნაცვლის ადიუტანტი, იმპერატრიცას ნათლული, არშემდგარი ქართული კონსტიტუციურ-მონარქისტული  რესპუბლიკის არშემდგარი პირველი მინისტრი… გარსევან, შენ ჩემი ცოდვით სავსევ, იმ „ელიტნი“ პოლკში რად მიკარ თავი, „მე პაჟი ვიყავ, ის კი პრინცესა“… სკვითის ლუესი და სპლინი მისგან გამომყვა, რამეთუ სრულად შემიწოვა და გამომწოვა… განვედ ჩემგან, მაცთურო ბოზო დიაცო… ვაგლახ, დაშრიტეს ჩვენი ძალნი, რასაც „ვესტ-ჰინდოთ“ ზანგნი „მოჯოდ“ უხმობენ… და ვჯდე აქა, ვით უნაყოფო კოლხური თხმელა…

კიბეებზედ… პორწიე… ეტლი… შინელი  –  ჩაჭრა-ჩააკარაბაკა… მუნით წარიღო და სკორეთა და ნეხვთა ზედა მიანება…

P.S.

„ნუს ბლიაძ, აპაზდივაეტ ნაშ გარსევანოვიჩ, ადჲუტანტ პარშივი, და პოხუი სნიმ… ანუკა ძევუშკი, აპა, მანანიკო, მაიკო,  ბუძემ „სულიკო“…

 

თბილისი, 2017 წელსა,

4-5 ოქტომბერთა გასაყარი,

დასრულდა 00:30-ზედ.

ბოლო რედაქცია: „ელვარე და ლომფერი“ 9 ოქტომბერი

 

Advertisements

გია ჯოხაძე _ ხოსე ორტეგა-ი-გასეტი _ დეჰუმანიზაციის წინასწარმეტყველი


e6c028e65ed30f6e985558aebd762dda

ის, ვინც ნიცშეს დარად, პერსპექტივიზმის ადეპტობას განიზრახავს, მცირე ხნით მაინც დაგვაჯერებს, რომ მისი ხედვა უნიკალურია, მისი მზერა – შეუმცდარი და მისი სიტყვა – ზუსტი.

და ეს ,,მცირე ხანი“ საუკუნეზე მეტი აღმოჩნდება.

და მაინც, რას გულისხმობს პერსპექტივიზმი?

ეს გახლავთ იდეა, რომ შემეცნების შედეგი არსებითად შემმეცნებლის პირად პოზიციას ემყარება. ლეიბნიცის ანალოგიით, სხვადასხვა მხრიდან დანახული ერთი და იგივე ქალაქი პერსპექტიულად სრულიად განსხვავებულად წარმოგვიდგება. ამგვარადვე, ვინაიდან უსასრულო ოდენობის მარტივი სუბსტანცია არსებობს, სამყაროს საკუთარი პერსპექტივიდან რომ ჭვრეტენ, არსებობენ სხვადასხვა სამყაროებიც. თუმც ისინი სხვა არაფერია, თუ არა პერსპექტიულად სხვადასხვა შეხედულებანი ერთადერთ, უფრო ხისტად, ერთ და მხოლოდ ერთ სამყაროზე.

რადგან სიტყვა სამყაროზე ჩამოვაგდეთ, მინდა წარმოისახოთ მეოცე საუკუნის პირველი ნახევრის ესპანეთი, რომელიც მონარქიას, რესპუბლიკანიზმსა და დიქტატურას შორის მერყეობდა. ეს იყო დრო ომებისა და რევოლუციებისა, მასობრივი მოძრაობებისა და ტოტალიტარული რეჟიმებისა. ესპანეთის ისტორიაში განსაკუთრებული ადგილი უპყრია 1898 წელს – ესპანეთი აშშ-სთან ომში დამარცხდა და ზღვისპირა კოლონიებს გამოემშვიდობა. ოდესღაც ძლევამოსილი ქვეყანა ევროპის რიგით პროვინციად იქცა. 1898 წლის თაობამ, რომელსაც უნამუნოს თქმისამებრ, ,,ესპანეთი სტკიოდა“, სახელმწიფოს აღორძინება განიზრახა. ორი – ერთი მხრივ, ტრადიციული, კონსერვატიული, რელიგიური, და მეორე მხრივ, განვითარებული, ევროპული ღირებულებების დამცველი, ლიბერალური – ესპანეთის ბრძოლამ სისხლისღვრასთან ერთად გონებათა ჭიდილიც მოიტანა.

თუ ამ კონვულსიების მოშთობა საერთოდ შესაძლებელი გახლდათ, მაშინ ეს, უწინარესად, ხოსე ორტეგა ი გასეტის ფიგურასა და აზროვნებას თუ ხელეწიფებოდა.

*

ხოსე ორტეგა ი გასეტი 1883 წლის 9 მაისს დაიბადა, მადრიდში, გაზეთის რედაქტორის ოჯახში, თუმც თვით გაზეთი დედის, დოლორეს გასეტის ოჯახს ეკუთვნოდა. ყმაწვილი  გასული საუკუნის ლიბერალური იდეების ატმოსფეროში იზრდებოდა. პრინციპში, ამასაც იმიტომ ვამბობთ, რომ სწორედ ჟურნალისტობამ და ლიბერალიზმმა იმოქმედა გასეტის პოლიტიკით დაინტერესებაზე.

ორტეგა იეზუიტი ბერების სკოლაში სწავლობდა, მალაგაში, რომლის დასრულების შემდეგაც  ჯერ ბილბაოს უნივერსიტეტში, შემდეგ კი მადრიდის ცენტრალურ უნივერსიტეტში განაგრძო სწავლა ფილოსოფიისა და ლიტერატურის განხრით. მადრიდშივე მიანიჭეს ფოლოსოფიის დოქტორის ხარისხი. 1905-დან 1907 წლამდე ორტეგა გერმანიის (ლაიფციგი, ნიურნბერგი, კელნი, ბერლინი, და რაღა თქმა უნდა, მარბურგი) უნივერსიტეტებში სრულყოფს განათლებას. მარბურგში მასზე დიდი ზეგავლენა მოახდინა ჰერმან კოენისა და პაულ ნატორპის ფილოსოფიურმა მრწამსმა: ორივე ნეოკანტიანელი გახლდათ.

ესპანეთში დაბრუნების შემდეგ  გასეტის საპროფესორო კარიერა იწყება. 1917 წლიდან გაზეთში იწყებს თანამშრომლობას, სადაც აქვეყნებს თავის პირველ სერიოზულ ესსეებს: ,,უხერხემლო ესპანეთი“ და ,,მასების ამბოხი“. ამ უკანასკნელმა გასეტს საერთაშორისო აღიარება მიჰგვარა.

1923 წელს გასეტმა ჰუმანიტარული ჟურნალი დაარსა (Revista de Occidente), რომელშიც იბეჭდებოდა ფილოსოფიური აზროვნების მწვერვალთა (შპენგლერი, ჰეიზინგა, ჰუსერლი, ზიმელი, რასელი და სხვ.) ტექსტების თარგმანები და კომენტარები.

ესპანეთის მეორე რესპუბლიკის პერიოდში გასეტი დამფუძნებელი კრების წევრად აირჩიეს, ფრაქციასაც კი ხელმძღვანელობდა, მაგრამ პოლიტიკით მალევე განიხიბლა. სამოქალაქო იმის დროს ესპანეთიდან წავიდა და ევროპაში დაბრუნებამდე ანუ 1942 წლამდე არგენტინაში ცხოვრობდა. 1948 წელს გასეტი ესპანეთს უბრუნდება. მალე იგი ჰუმანიტარულ ინსტიტუტს აარსებს, სადაც ასწავლის იმას, როგორც ესმის და იმას, რაც თვითონ სურს: აქ წაკითხულ ლექციათა კურსი საფუძვლად დაედება მის წიგნს ,,რა არის ფილოსოფია“.

გასეტის მთელი ფილოსოფიური შესაძლებლობანი და უნარი, შეიძლება ითქვას, რეალობის ახსნას მიეძღვნა. ამ მიზნის მისაღწევად ფილოსოფოსმა უკან უნდა მოიტოვოს ცრურწმენანი, ადრინდელი შეხედულებანი და სამყაროს არსობრივი სინამდვილე იკვლიოს. გასეტის აზრით, ფილოსოფიამ უნდა გადალახოს როგორც იდეალიზმის (სინამდვილეს ეგო განაპირობებს), ისე ანტიკურ-შუა საუკუნეობრივი რეალობის (სინამდვილე სუბიექტის მიღმაა) საზღვრები, რათა უმზიროს მხოლოდ ჭეშმარიტ სინამდვილეს ( ანუ ,,ჩემს ცხოვრებას“ – თითოეული ინდივიდის ცხოვრებას). მე არ ვარსებობ საგნების გარეშე და საგნები არაფერია უჩემოდ: ,,მე“ (ადამიანი) ვერ დასცილდება ,,ჩემს გარემოცვას“ (,,მე ვარ მე და ჩემი გარემოცვა“ – აი, გასეტის ფილოსოფიის მთავარი ფორმულა).

გასეტისათვის სინამდვილის ასახსნელად დეკარტეს ,,ვაზროვნებ, მაშასადამე, ვარსებობ“ საკმარისი არ აღმოჩნდა. ესპანელმა ფილოსოფოსმა შექმნა სისტემა, რომელშიც ,,რადიკალური რეალობა“ არის ,,ჩემი ცხოვრება“ (პირველი მე). იგი შედგება მე-საგან (მეორე მე) და ,,ჩემი გარემოცვისაგან“. ეს გარემო დამთრგუნავია. მაშასადამე, არსებობს მუდმივი დიალექტიკური ურთიერთობა, მუდმივი ინტერაქცია პიროვნებასა და გარემოს შორის, რომლის შედეგადაც  ვიღებთ სიცოცხლეს, როგორც აუცილებლობასა და თავისუფლებას შორის მოქცეულ დრამას.

სიცოცხლე, იმავე დროს, ბედიცაა და თავისუფლებაც. ეს უკანასკნელი ბედის შიგნეულში ფუთფუთებს. ბედი გვაძლევს დეტერმინებულ შესაძლებლობათა  ულმობელ რეპერტუარს, ანუ ის გვანიჭებს განსხვავებულ ბედისწერას. გვეძლევა ბედი და ამ მადლთან ერთად, საკუთარ ბედისწერასაც ვირჩევთ. ბედით მოსალტულებმა მაინც უნდა ვიაქტიუროთ, გადაწყვეტილებები მივიღოთ და შევქმნათ ე.წ. ,,სიცოცხლის პროექტი“. ეს სრულიად განსხვავდება მათი მოდუსისაგან, რომლებიც ხელშეკრულებებით, წეს-ჩვეულებებითა და მოცემული სტრუქტურებით შემოფარგლულან, რომელთაც ურჩევნიათ უშფოთველად და მშვიდად იცხოვრონ, ვინაიდან აფრთხობთ პროექტის არჩევის ვალდებულება.

დავუბრუნდეთ დეკარტეს და მისადმი გასეტის დამოკიდებულებას: შეიძლება ითქვას, გასეტმა გაარღვია დებულების – ,,ვაზროვნებ, მაშასადამე, ვარსებობ“ – დახშული წრე და განაცხადა: ,,ვცოცხლობ, მაშასადამე, ვფიქრობ“. მან შემოიტანა ცნება ,,სიცოცხლის მიზეზი“, რათა მიეთითებინა ახალი ტიპის მიზეზზე: იგი მუდმივად იცავს სიცოცხლეს იმისაგან, რაც მას წალეკვით ემუქრება. გასეტის სააზროვნო რეპუტაციას ამყარებს თეორიაც, რომელსაც მან რაციოვიტალიზმი უწოდა: ცოდნა ემყარება სიცოცხლის რადიკალურ რეალობას, რომლის ერთ-ერთი არსებითი კომპონენტი არის მიზეზი თავისთავად. ამით გასეტი ნიცშეს ვიტალიზმს გაექცა, რომლის თანახმადაც, სიცოცხლე იმპულსებზე გაცემული პასუხია. გასეტისათვის მიზეზი გადამწყვეტია ზემოთ აღნიშნული სიცოცხლის პროექტის შესაქმნელადა და განსავითარებლად.

სასიცოცხლო მიზეზი ,,ისტორიული მიზეზიცაა“: ვერც ინდივიდი, ვერც საზოგადოება ვერ მოწყდება საკუთარ წარსულს. რეალობის გასაგებად მის ისტორიას უნდა ჩაწვდე. ადამიანს ბუნება კი არა, ისტორია აქვს. მიზეზი უნდა ფოკუსირდეს არა იმაზე, რაც არის, არამედ იმაზე, რაც ხდება.

სოციალური პრობლემების წვდომის თვალსაზრისითაც გასეტი ერთ-ერთი პიონერია. დასავლურ ფილოსოფიაში იგი პირველად შეეხო მასობრივ საზოგადოებას: ეს გახლდათ სულიერი ატმოსფერო, რომელიც დასავლეთში ბურჟუაზიული დემოკრატიის კრიზისმა, საზოგადოებრივი ინსტიტუციების ბიუროკრატიზებამ, ფულის გაფეტიშებამ და პიროვნული კონტაქტების დევალვაციამ გამოიწვია. ჩამოყალიბდა საზოგადოებრივ ურთიერთობათა სისტემა, რომელშიც თითოეული ადამიანი თავს სტატისტად გრძნობს: იგი ასრულებს მასზე თავმოხვეულ როლს, იყოს უპიროვნო საწყისის – ბრბოს ნაწილი. საჭიროა შეიქმნას არისტოკრატული ელიტა: ადამიანები უნდა დაემორჩილონ ნებისმიერ არჩევანს, უნდა ხელმძღვანელობდნენ მხოლოდ სიცოცხლისმიერი სწრაფვით… მასობრივი საზოგადოების ერთგვარი ინტელექტუალური სტილი რაციონალიზმია. არადა, საჭიროა, დავუბრუნდეთ სამყაროში ორიენტირების მეცნიერებამდელ ფორმებს, ძველ, დაუნაწევრებელ სიბრძნის სიყვარულს…

 

ხოსე ორტეგა-ი-გასეტი 1955 წლის 18 ოქტომბერს გარდაიცვალა. მისი ნეშტი მადრიდის სან-ისიდროს სასაფლაოზე განისვენებს, რაც ნაკლებადაა იმის მიზეზი, მის მიერ მითითებულ ორ საფრთხეს თვალი მოვუხუჭოთ: არ ვიქცეთ ,,ადამიან-მასად“, ანუ არ ვიუაროთ საკუთარი ცხოვრების აგება, და ,,ცივილიზებულ ბარბაროსად“ – ვიწრო სპეციალისტად, რომელიც ვერ მაღლდება საკუთარ დრომდე და არ ძალუძს თავისი თაობისათვის თავის მიერვე დაკისრებული მისიის აღსრულება.

*

რამდენადაც ჩვენთვის ცნობილია, ხოსე ორტეგა-ი-გასეტის რამდენიმე თხზულება: ,,ხელოვნების დეჰუმანიზაცია“, ,,მასების ამბოხი“, ,,ორი დიდი მეტაფორა“, ,,იდეები და რწმენები“ ქართულად თარგმნილია.

სალექციო კურსი ,,ადამიანი და ხალხი“  , რომლის ფრაგმენტიც (დაიბეჭდა ჟურნალში ,,სემიოტიკა“) ზემოთ ჩამოთვლილ ტექსტებს შეემატება, ერთ სემესტრში წაკითხული 12 ლექციისაგან შედგებოდა. ნაშრომთა წიგნად გამოცემას (1957) გასეტი ვერ მოესწრო.

კოკა ბრეგაძე _ ეტიუდები კლასიკური როკის ისტორიისათვის…


 

    

123Intro

ოდესმე შეიძლება კიდეც დავწერო კლასიკური როკის ისტორია, ოდესმე… მანამდე კი იქნებ ამ ეტიუდებმა კლასიკური როკის ვინმე ენთუზიასტს მისცეს ბიძგი თავისი ნაშრომისათვის…

    კოკას როკ-კანონი (!!!),  ანუ აუცილებელი მოსასმენი როკ-კლასიკაში

მუსიკალური თუ ლიტერატურული კანონი, ცხადია, სუბიექტური ფენომენია და ობიექტურობით ვერ დაიკვეხნის, მით უმეტეს, რომ იგი კონკრეტულ ეპოქაზეა მორგებული და ეპოქის სულსა და გემოვნებას ითვალისწინებს, ასევე იდეოლოგიასაც.

ეს როკ-კანონი ჩემს სუბიექტურ რეცეფციულ (მინიმუმ 30 წლიან) გამოცდილებასა და გემოვნებას  ემყარება და აქ საკამათოც ბევრი იქნება, თუმცა, ასევე ემყარება ე. წ. “ზემოქმედების ისტორიასაც” (“Wirkungsgeschichte”) (ჰ. გ. გადამერი), რაც ჩემს კანონს, შესაძლოა, ანიჭებს ობიექტურობის ნიშატს.

მაგრამ მუსიკალური თუ ლიტერატურული კანონი, ერთი მხრივ, არის არქივი, ხოლო, მეორე მხრივ, გზამკვლევი ლიტერატურისა და მუსიკის მოყვარულთათვის  – რა იყო მნიშვნელოვანი/პირველადი/აუცილებელი მაშინ და რა არის მნიშვნელოვანი/პირველადი/აუცილებელი დღეს.

აქვე შევნიშნავ, რომ ჩემი როკ-კანონი (!) რეციპიენტის, გინა, მიზნობრივი მსმენლის ასაკობრივ მონაცემებსაც ითვალისწინებს და თავად როკ-ჯგუფების გადამწყვეტ/შემობრუნების ეტაპებს:

  1. “ბითლზის” (63-65 წწ.) ალბომები (8-12 წელის ასაკი)
  2. “როლლინგების” (64-66 წწ.), “ენიმალზის” (64-66 წწ.) “The Who”-ს” (64-66წწ.) “იარდბიორდზის” (64-66 წწ.) ალბომები (12-15 წ.)
  3. “ბითლზის” (66-69 წწ), “როლლინგების” (68-72 წწ.), ჯიმი ჰენდრიქსის (67-68 წწ.) “Cream”-ის (66-67 წწ.), “დორზის” (67-71 წწ.), “პინქ ფლიოდის” (67-69), “The Who”-ს” (67-69 წწ) ალბომები (15-18 წ.)
  4. “ლედ ზეპელინის” (69-75 წწ.) “ფარფლების” (70-74 წწ.) “Cream”-ის (68 წ.), “The Who”-ს” (69-73 წწ.), “Mountain”-ის (70-71 წწ.) ალბომები (18-20 წ.)
  5. “პინქ ფლოიდის” (70-75), “ბლექ საბათის” (70-72) ალბომები (20-22 წ.)

22 წლის მერე სულერთია…

მიიღე ესე ვითარცა ხუმარსწავლა, გინა “სალაღობო მეცნიერებანი” (“”fröliche Wissenschaften”).

Facebook-ფრაგმენტები მომავალი წიგნისათვის

[…] ასეთი ამაღელვებელი წუთები იშვიათია როკის ისტორიაში, მომენტი, როცა ახალი მითოსი იბადება მითოსის წიაღშივე, როცა აღესრულება თავისებური მითოსური გადასვლა: ბრაიან  ჯონსი, “სტოუნზი”, მსოფლიოში უკვე აღიარებული როკ-ფიგურა,  მონტერეის პოპ-ფესტივალზე, სიყვარულის ზაფხულში  (გაგანია 67 წელია, ჰიპების და LSD-ს ზეობის წელი) ამერიკელ მსმენელს წარუდგენს ჯერ სრულიად უცნობ ჯიმი ჰენდრიქსს. ეს იყო თავისებური დალოცვა და როკის უშურველი გულის ზეობა. ასე დაიბადა ახალი ორფიკული მითოსი და ახალი ორფიკული მუსიკა.  (თავი – “შავი ორფეოსი”).

[…] ჯიმი ჰენდრიქსის კომპოზიცია „Are You Experienced“ ჯიმის ამავე სახელწოდების სადებიუტო ალბომიდან (‘67), თავისებური ეგზისტენციალური გამოცდილებაა, ანუ „ზღვრისეულ სიტუაციაში“ (კ. იასპერსი) საკუთარი თავის შეცნობაზე მოგვითხრობს. მთელი ალბომიც სწორედ ასეთ ეგზისტენციალურ გამოცდილებად ფუძნდება…  მიიღეთ გამოცდიელბა შავი ორფეოსისგან…  (თავი  – „შავი ორფეოსი“)

[…] ჯიმი ჰენდრიქსის კონცერტებს ქონდა ხოლმე საკრალური კომუნიონის „პრივკუსიც“ და მანდვე ვლინდებოდა თავისებური “ექსკლუზიური” რელიგიურობაც (თავი  – „შავი ორფეოსი“).

[…] ფაქტიურად, „ლედ ზეპელინური“ „მკვდართა წიგნია“: ჯიმი პეიჯის სლაიდ-გიტარა კარგად ასხურებს აკლდამების სუსხს და აღდგომის ნებელობას:

In my time of dying, want nobody to mourn

All I want for you to do is take my body home

Well, well, well, so I can die easy (X2)

Jesus, gonna make up my dyin’ bed.

Meet me, Jesus, meet me. Meet me in the middle of the air

If my wings should fail me, Lord. Please meet me with another pair

Well, well, well, so I can die easy (X2)

Jesus, gonna make up.. somebody, somebody…

Jesus gonna make up… Jesus gonna make you my dyin’ bed

Oh, Saint Peter, at the gates of heaven… Won’t you let me in

I never did no harm. I never did no wrong

Oh, Gabriel, let me blow your horn. Let me blow your horn

Oh, I never did, did no harm.

I’ve only been this young once. I never thought I’d do anybody no wrong

No, not once.

Oh, I did somebody some good. Somebody some good…

Oh, did somebody some good. I must have did somebody some good…

Oh, I believe I did

I see the smiling faces

I know I must have left some traces

And I see them in the streets

And I see them in the field

And I hear them shouting under my feet

And I know it’s got to be real

Oh, Lord, deliver me

All the wrong I’ve done

You can deliver me, Lord

I only wanted to have some fun.

Hear the angels marchin’, hear the’ marchin’, hear them marchin’,

hear them marchin’, the’ marchin’

Oh my Jesus… (repeat)

Oh, don’t you make it my dyin’, dyin’, dyin’..

(თავი – “როგორ ისხმებოდა ტყვიები”).

[…] როკ-მუსიკაში ხშირად ისეა, როგორც ეს ფეხბურთშია ხოლმე: უმაღლესი ლიგიდან დაბალ ლიგებში რომ ვარდებიან და ამ ქვედალიგელობისთვის არიან სამუდამოდ განწირულები. ასე დაემართათ ჯეფ ბეკს და როდ სტიუარტს, ასევე ერიკ კლაპტონს, ჯეკ ბრუსს და ჯინჯერ ბეიკერს  მათი  „CREAM“-ის დაშლის მერე. ასეა: ოქროს “სასტავი” რომ იშლება, მერე იწყება მუდმივი “გაფილისტერება”, ან სამუდამო დაღმასვლა. ჯეფ ბეკის შემდგომი მოღვაწეობა, ან როდ სტიუარტის “Faces” ოდნავადაც ვერ მივა იმ დონესთან, რაც მათ ერთად 67-68-ში აწიეს, ვერც „CREAM“-ის ბიჭების შემდგომი ნაღვაწი შეედრება მათ 66-68 წლებს.

ამის საპირისპიროდ, ასევე არიან ქვედალიგელები, რომლებმაც                          შრომისმოყვარეობით და ჟინით (მაგ., „The Who“), ან “სასტავის” გაძლიერებითა და გადაადგილებებით (მაგ., „Deep Purple“) როკის უმაღლეს ლიგაში ადრე თუ გვიან მაინც გააღწიეს და იქ სამუდამოდ დაიმკვიდრეს თავი:  „The Who“ ‘69-იდან თავიანთი “Tommy”-ის მერე, რომელიც მსოფლიოში პირველი როკ-ოპერაა, უმაღლეს ლიგაშია, ხოლო „Deep Purple“  ‘70-იდან  –  გილან-გლოვერისეული “კოპერნიკული” შემობრუნებითა და  ამ დიადი შემობრუნების ზეობით  –  “In Rock” (‘70) (თავი – “წინანი უკანა და უკანანი წინა”).

[…] „პინქ ფლოიდ“-ის „Atom Heart Mother” (1970) Kunstreligion-ის (ხელოვნების რელიგიის) კლასიკური ნიმუშია, სადაც გაცხადებულია სამივე სკნელის მოხილვა!

ხოლო ფინალური “ზატცი” დიონისური ექსტაზიდანაა, ნამდვილი გახელება და ზარატუსტრასეული გადალახვა (“ჰინიუბერგეენ”) (“Hinübergehen”) (თავი – „კოსმიური შეგრძნებები“).

[…] “პინქ ფლოიდი” – პროგრესული როკის “ბითლზი”…
ანალოგოსები:
1. პოპულარობა,
2. ფართო დიაპაზონი,
3. მელოდიზმი,
4. ნოვატორობა
5. საშუალო საშემსრულებლო კლასი

(თავი – „კოსმიური შეგრძნებები“).

[…] ერთადერთია როკის ისტორიაში უნივერსალური ვოკალისტი, რომელზედაც გოეთეს “ურფენომენის” კონცეფცია ასე სრულად ასრულებულიყოს – სწორედ რონი ჯეიმს დიოა ის ვოკალისტი, რომელმაც თავის კარიერაში სრულად გამოავლინა თავისი თავი როკ-ვოკალისტის ყველა ჟანრში (“გეშტალტში”) – პოპში (ნორჩობისას), ბლუზ-როკში (“ელფ”), ჰარდ-როკში (“რეინბოუ”), ჰევი-მეტალში (“ბლექ საბათი”). დიოა როკის ოჩოპინტრე და “ერლკჲონიგი” (“Erlkönig”) (თავი –  „როკის ოჩოპინტრე“).

[…] არიან ამერიკელი ხელოვანები, უფრო სწორად, სპეციფიურად  ნიუ-იორკელი ხელოვანები ევროპული შარმითა და ევროპაზე მიბმულობით. ასეთი იყო ლუ რიდი და მისი “ველვეტები”, თავისი დეკადანსით, თვითგანადგურების ვნებით, ბედისწერა ქალებითა და “ფრანგული” სენტიმენტებით (თავი – “არტ-როკის მოკრძალებული შარმი”).

[…] “ქენედ ჰიტ“-ის Sternstunde, ანუ ვარსკვლავური ჟამი, რომელიც მას ვუდსტოკზე (’69) დაუდგა… ასეთი ტიპის როკ-ჯგუფებს ერთხელ მაინც დაუდგებათ ხოლმე თავიანთი ვარსკვლავური ჟამი, როცა ერთხელ და ერთადერთხელ „გაისვრიან“ იმ საფეხბურთო კლუბებივით, ისტორიაში ერთხელ მაინც რომ გამოკრავენ ხოლმე ხელს ჩემპიონთა თასს ან ლიგას.  “ქენედ ჰიტ” ვითარცა ბლუზ-როკის “ასტონ ვილა”, გინა „პორტო“  (თავი – „მარგინალიები“).

[…] ერთიც უნდა ითქვას: მაკარტნის აქვს საოცარი უნარი, და ამაში ვერავინ შეედრება მას, დაამყაროს ნამდვილი კომუნიონი, ანუ სიყვარულის სახელით დაამყაროს თავისებური რელიგიური სულისკვეთება და ერთობა ადამიანებს შორის. (თავი – „აბსოლუტური მელოდია“)

კოკა ბრეგაძე _ “ქვათა ღაღადი”, ანუ „The Rolling Stones“ und kein Ende” (ფრაგმენტები მომავალი ბიოგრაფიული წიგნიდან)


11257648_506923422793637_2142257381_n

[…] ესენი – ჯონსი და რიჩარდი – რომ მთელი დღე გიტარების შეწყვილებას გააბამდნენ და შემოქმედებითი პროცესის მაგიაში დაინთქმებოდნენ, ჯაგერი ყოველთვის “აფსაიტში” იყო ხოლმე საკუთარ ამპარტავნებასთან და ამბიციებთან მარტოდ დარჩენილი…  ესსენციალისტურად თუ შევხედავთ საქმის ვითარებას, ბოლო-ბოლო ეგ მხოლოდ უდიდესი შოუმენი, ფრონტმენი და  არტისტი  იყო და არის, ესენი კი “დემიურგები” იყვნენ და არიან.

“როლლინგების” საგიტარო დუეტი იმთავითვე გამოირჩა 60-იან წლების ბრიტანეთში სოკოებივით აღმოცენებული ბიტ-ჯგუფების მასიდან: აქ სტანდარტულად და მარტივად  არ იყო გადანაწილებული ფუნქციები რიტმ- და ლიდ-გიტარებს შორის და შეწყვილებაც იერარქიის პრინციპზე  არ იყო დაფუძნებული (როგორც ეს, მაგ., “იარდბიორდზში” იყო, ან “ბითლზებში”, ან თუნდაც “AC/DC”-ში იყო), არამედ ჯონსი და რიჩარდი თავიდანვე ცდილობდნენ შეექმნათ პრეცედენტი თანასწორუფლებიანი და პარტნიორული საგიტარო შეწყვილებისა, როდესაც ისინი მთელი კომპოზიციის მანძილზე ურთიერთს უნაცვლებდნენ,  ერთი მხრივ, “რიტმ” და “ლიდ” ფუნქციების, მეორე მხრივ, ორივე გიტარისტის მიერ კომპოზიციის მსვლელობისას ერთდროულადაც ხორციელდებოდა “ლიდ”-ის ფუნქციის  აღება. ეს კი ხშირად ხდებოდა როგორც სტუდიური მუშაობისას, ისე კონცერტებზე. მათი ’66 წლის ალბომი “Aftermath” ან ’67 წლის “Between the Buttons” ამის კლასიკური ნიმუშებია. გიტარების ეს “პარიტეტი” მიკ ტეილორის ხანაში (70-74) კიდევ უფრო გაღრმავდა და სრულყოფილებას მიაღწია, რისი ნიმუშიცაა თუნდაც მათი კლასიკური “Sticky Fingers” (’71). (თავი – “Jones/Richard”).

[…] ჯონსს და მაგის ძმა-ბიჭებს ყოველთვის რაღაცის “გაფუჭების” ვნება ღრღნიდათ: ერთხელ, ლონდონში რაღაც ზეპური “ფართი” იყო, სადაც “ბიტლებიც” იყვნენ მიწვეულები და კოპწიად გამოწყობილნი. ლონდენელი ზეპური საზოგადოება უკვე აღარ თაკილობდა წვრილბიურგერული ოჯახებიდან გამოსული ლივერპულელი პროვინციელების (მაკარტნის ლივერპულული აქცენტი ჯერ კიდევ არ ქონდა მოშორებული) გლამურულ წვეულებებზე მიწვევას, ეს მათ ქვეყნის წინაშე მოვალეობადაც კი მიაჩნდათ. რა გასკვირია – გაგანია 64 წელია, “ბიტლომანია” პიკშია, ხოლო “ბითლზი” ბრიტანეთის ახალი “ტრეიდ მარკაა”, ქვეყნის რებრენდინგის ქვაკუთხედი და კონსერვატორი ბრიტებისთვის იანკებისათვის ნიშნის  მოგებისა და მათ წინაშე სიამაყის საგანი. და  ამ დროს, შუა წვეულებაზე უცებ გაწევ-გამოწევა ატყდა  –  ჯონსის თამადობით ბიჭები მოვარდნენ “ჩანგალზე” და ჩაუშალეს „მოკრძალებული ხიბლით“ შემოსილი ზეპური წვეულება ლონდონელ არისტოკრატებს… ლენონი გაიფხორა, მაკარტნიმ კი თავისი დიპლომატიური ღიმილით და მისთვის დამახასიათებელი გალანტობითა და იუმორით განმუხტა სიტუაცია… ჯონსმა კი იქედნურად დაახლოებით ასე მიაძახა ორთავეს “კარგია გოროდიო”… (თავი – “ქალაქელები” და “პროვინციელები”).

[…] “როლლინგების” პრივატულ სივრცეში ცნობიერად თუ არაცნობიერად ოიდიპოსის ამბავი გათამაშდა – რიჩარდმა და ჯაგერმა მოიშორეს ჯონსი -“ბელადი”, “მამა” და მისი ადგილი დაიკავეს…  თუმცა ესეცაა: ჯონსი არ იყო “პატერნალური” ფიგურა, იგი უფრო “ძე” იყო, “დიონისო” და “ორფეოსი”…  უბრალოდ, მათ ეგონათ, რომ “მამა” იყო…  საბოლოო ჯამში კი ნიცშეს “ფორმულა” გათამაშდა: “ტიტანებმა” “აკუწეს” “დიონისო” და მითოსიც ამით ამით დასრულდა… მალე მასვე მიყვა მისი სულიერი ძმაც – შავი ორფეოსი…  (თავი – „ორფეოსის სიკვდილი“)

[…] „საოცარი წუთები არა მარტო როკის და მე-20 საუკუნის კულტურის, არამედ, ზოგადად, სახელოვნებო კულტურის ისტორიაში: ჯაგერი შელლის “ადონისს” უძღვნის მის მიერვე გაწირულ ძმას – ბრაიან ჯონსს, რომელიც ჯერ კიდევ კუბოში წევს და სხეული არ გაციებია (მისი დაკრძალვა ამ ლეგენდარული კონცერტიდან – 05.07.69 – რამდენიმე დღეში მოხდება)… და აქ გაცხადდა, რომ ჯაგერი და ეს თაობა ღვთაებრივი ინტუიციით გრძნობს თავის სულიერ კავშირს სწორედ რომანტიზმთან, რომელიც იყო  ღმერთთან  სულიერი არტისტიზმითა და სულის არისტოკრატიით  პირველი მიახლება… (თავი -„ორფეოსის სიკვდილი“)

[…] “Salt of the Eart” – მარილი ამა ქვეყნისა, ფაქტიურად “ქრისტიან პროლეტართა” ჰიმნია, ჯონ ლენონის დაბოღმილ მუშათა კლასის გმირისა კი არა… მაგრამ “სტოუნზი” რის “სტოუნზია”, თუ ყველგან და ყველაფერში ნიცშეანური დისტანციის პათოსი არ გამოავლინა – ეს ჰიმნი ერთდროულადაა გამსჭვალული უდიდესი სოლიდარობის, ნონკომფორმიზმისა და დისტანციის პათოსით … (თავი „რევოლუცია და დისტანციის პათოსი“).

[…] “Long Long While” ასეთი ბლუზის დამწერი ამ ქვეყნად არავინაა, არც მაშინ (’66) იყო და არც ახლაა: თითოეულ ნოტში იგრძნობა და მწვავდება ყოფიერების ის არსობრივი მახასიათებელი, რასაც ყოფიერების ტრაგიკული საწყისი ქვია: ჯონსის რიტმ-გიტარა ისე ქუხს, თითქოს რაღაც აპოკალიფსურ საშინელზე (das Ungeheuer) ქადაგებდეს, რიჩარდის ლიდ-გიტარას თითოეული ნოტიდან გამოაქვს სამყაროს ტრაგიკული არსი,  უოტსის დასარტყამები კი აპოკალიფსის მოახლოებაზე, კათარზისსა და თეოზისზე მოგვითხრობს. ხოლო ჯაგერმა უკვე საბოლოოდ ჩამოყალიბებული თავისი საფირმო და განუმეორებელი  ჩახლეჩილი ვოკალით  ეგზისტენციალური არარადან ამოძახილით გააცხადა ამ აპოკალიფსის გარდაუვალობა.  (თავი – “ბლუზპურიზმიდან ეგზისტენციალურ ჭეშმარიტებამდე”).

[…] არის ხოლმე ჯაგერის მზერაში რაღაც (უფრო სწორად, მის ბაგეთა ზედა), რასაც ნიცშე Ekels-ს (“ზიზღს”) უწოდებს. სწორედ ეს “ექელ”-ია ზეკაცობის საწყისი ეთიკური და შემეცნებითი აქტი, ამ “ექელ”-ით იწყებს ზარატუსტრა თავის “მარტვილობას”. 60-იანებში ჯაგერს მუდამ დასთამაშებდა თავის ბაგეთა ზედა ეს „ექელ“-ი. (თავი – „დიონისოს დიდი ქურუმი“)

[…] ალბომი „Between The Buttons“ (იანვარი, ’67) ერთობ დაუბალანსებელი გამოვიდა და ამიტომაც მაშინ ბოლომდე ვერ გაუწია კონკურენცია დაახლ. ნახევარი წლით ადრე გამოსულ “ბითლზის” “Revolver”-ს (აგვისტო, ’66), რომელიც უკვე იმთავითვე გამოირჩა თავისი ნოვატორობით ორკესტრირების, ფსიქოდელიური, როკული და ორიენტალური თვალსაზრისით და, რა თქმა უნდა, ჰიტ-პარადული მრავალკვირიანი ლიდერობით. “როლლინგების” ამ ალბომის გამოსვლისას პირველად ახდა ჯონ ლენონის იქედნური გადაკრული ნათქვამი, “რასაც ჩვენ ვაკეთებთ, იმას “როლლინგები” ნახევარი წლის მერე იმეორებენო”.  თუმცა ისიცაა, ალბომმა აშკარად დაიგვიანა, მასზე მთელი ნახევარი წელი იმუშავეს ბიჭებმა. და ლენონს და “ბითლზებს” რა ენაღველებოდათ, ტურნეები შეწყვიტეს და მთლიანად სტუდიაში გადაბარგდნენ და ალბომების გამოშვებასაც ნახევარი წლით ადრე ასწრებდნენ, მაშინ როცა “როლლინგები” 66 წლის მეორე ნახევარში ისევ მსოფლიო ტურნეების ვალდებულებით იყვნენ  შეკრულნი…

თუმცა, ისიც გასაკვირია, ამ პერიოდში, გაუთავებელი მსოფლიო ტურნეების (რომლებიც ორივე ნახევარსფეროს მოიცავდა), ტელე-რადიო ჩაწერების, LSD-“ექსკურსიებისა”  და უსასრულო დეკადენტური წვეულებების  პირობებშიც კი, როგორ მოახერხეს ასეთი შარმიანი და ზეორიგინალური მუსიკალური  პროდუქტის გამოშვება.  ეს არის საეტაპო კონცეპტუალური პოპ-როკ-ფოლკ-ალბომი, სადაც ბიჭებმა გამოავლინეს განუმეორებელი მუსიკალური მრავალფეროვნება და ფართო დიაოპაზონი როგორც ორკესტრირების, ისე კომპოზიციის ხელოვნების თვალსაზრისით (თუმცა, უნდა ითქვას, რომ 66 წლის აპრილში გამოშვებულ „Aftermath“-ს, ცხადია, მაინც ვერ შეედრება კონცეპტულაური გამართულობითა და შეკრულობით). თანაც ეს ალბომი ბრაიან ჯონსის მუსიკალური გ(ე)ენიის მულტიინსტრუმენტალიზმის პიკიც იყო. (თავი – „67 წლის ნერვიული კრიზისი“)

[…] 60-იანი წლების დიონისური „პახმელიიდან“ და ბაკხანალიიდან გამოსულებს, სწორედ მიკ ტეილორმა მიურწყა აპოლონური ელემენტი – საუნდი და საშემსრულებლო დონე კიდევ უფრო დაიხვეწა, ხოლო ხანრგძლივი პაუზის შემდეგ (67-69) “როლლინგები” უკვე აშკარად მზად იყვნენ მსოფლიო ტურნეებისთვის, საკონცერტო ჯგუფად ქცევისა და სცენური ჰეგემონიისათვის. ეს ყველაფერი კი სწორედ მიკ ტეილორის აპოლონური ენტელექიის წყალობით მოხდა: 69-73 წლებში “როლლინგების” კონცერტების საშემსრულებლო დონე პიკშია. თუნდაც რობერტ ჯონსონის  ლეგენდარული ბლუზი „Love in Vain“ „როლლინგებმა“ თითქოს სწორედ მიკ ტეილორისთვის ჩართეს ჯერ თავიანთ კლასიკურ ალბომში „Let it bleed“ (‘69) და მერე იმ წლების (69-73) საკონცერტო რეპერტუარში. ამ ბლუზის შესრულებაში, რომელიც „როლლინგებმა“ საკუთარ სამარკო ნიშნად გადააქციეს, მიკ ტეილორი საოცარ სიმაღლეებს აღწევდა, გამოჰქონდა რა თითოეული ნოტიდან სამყაროს ონტოლოგიურ სიღრმეებში დავანებული ტრაგიკული არსი. (თავი – „აპოლლოს მეორედ მოსვლა“).

[…] თურმე, “როლლინგების” სათავეებთან 18-19 წლის ჯონსი, ჯაგერი და რიჩარდი მთელი ნახევარი წელი კარტოფილის პიურეზე ისხდნენ და 24 საათი უსმენდნენ და მერე თავად უკრავდნენ ელმორ ჯეიმსს, ჯიმი რიდსა და მადი უოტერსს.
ამიტომაც, სახელოვნებო ასკეტიკისა და მარტვილობის გარშე არასოდეს იქმნება და შეიქმნება დიდი ხელოვნება. ამიტომაც, არასოდეს ყოფილა დიდ ხელოვანთა მოღვაწეობისა და დიდი ხელოვნების შობის/ჩასახვის/გენეზისის ადგილი კომფორტული ბინები, ბიურგერული პალატები და აკადემიური დარბაზები, არამედ მიგდებული ერთოთახიანი ბინები, მივარდნილი მანსარდები, ჩასვრილი სარდაფები და სამზარეულოები. (თავი – „სათავეებთან“)

[…] „როლლინგებს“ ჰქონდათ საოცარი “მითვისების” ნიჭი: რასაც ისინი “აქავერებდნენ”, მათ ხელში ჰიტად იქცეოდა და შემდგომ მათ ხელში გაჰიტებული სხვისი კომპოზიცია მხოლოდ მათთან ასოცირდებოდა და ბევრ მსმენელს მათი კომპოზიცია ეგონა, მაგ., იგივე „ბითლზის“ მიერ მათთვის ნაჩუქარი „I Wanna Be Your Man“, ან „Time Is on My Side“ (თავი – „სათავეებთან“).

[…] იან სტიუარტის „ჰემონდ-ორღანი“ და ბრაიან ჯონსის გიტარა სოულ-სტანდარტში  „If You need Me“ უკვე აკვესებენ როკ-ჟღერადობას.  ხოლო მიკ ჯაგერმა უკვე თითქმის დაიყენა თავისი საფირმო “ჩახრინწული” რეჩიტატივი და “როკული” ვოკალი. იმ დროს ეს პირველი სტანდარტს ზევით გასვლა იყო. ამ დროს ინგლისში “ბითლზის” მერსი-ბიტისა და “ენიმალზ”-“იარდბიორდზის” ბლუზ-პურიზმის პირობებში ეს საეტაპო “ეგზისტენციალური” გარღვევა იყო. არ დაგვავიწყდეს, ჯერ მხოლოდ ’64  წელია. (თავი – „სათავეებთან”)

[…] 1966 წლის აპრილში „როლლინგები“ უშვებენ თავიანთ პირველ კონცეპტუალურ როკ-ალბომს – “Aftermath”. მათი წინარე ალბომებისაგან განსხვავებით, ეს არ არის სხვა ავტორთა ბლუზის, როკ’ნ’როლლის, რიტმ’ენდ’ბლუზის, სოულის “ქავერების” ნაკრები, სადაც ჯაგერ/რიჩარდის ავტორობით ერთი-ორი კომპოზიციაც გამოერეოდა ხოლმე, არამედ ალბომი მუსიკალურად შეკრულია წინასწარ გააზრებული და „დასმული“ საუნდით, ხოლო ტექსტუალური თემატიკის მხრივ ალბომი აგებულია ერთიან ეგზისტენციალურ პრობლემატიკაზე, სადაც ყოფიერებასა და ყოფნასთან ბიჭები საკუთარ ანგარიშებს არკვევენ და მის მიმართ პოზიციებსაც შეიმუშავებენ.

ეს ალბომი ბევრი რამითაა საეტაპო და საპროგრამო როგორც თავად „როლლინგების“ შემოქმედებაში, ისე, ზოგადად როკის ისტორიაში:

  1. 14-ვე კომპოზიცია ჯაგერ/რიჩარდის ტანდემს ეკუთვნის. თუმცა ბრაიან ჯონსსაც მიუძღვის თავისი ლომის წილი: მუსიკალური ნომრების „გაორკესტრება“ და თავად ამ ნომრებისვე შესრულებაში სხვადასხვა ეგზოტიკური თუ კლასიკური საკრავების ჩართვა, მათ შორის, სიტარა, ციტრა, ქსილოფონი, კლავესინი, რაც ალბომს ანიჭებს განუმეორებელ შარმსა და ორიგინალურ მუსიკალურ მრავალფეროვნებას. ასე რომ, 14-ვე კომპოზიციის ავტორად ჯონსის მოაზრებაც შეიძლება.
  2. ალბომის ფართო ჟანრობრივი დიაპაზონი – ფსიქოდელიისკენ მიდრეკილი ბლუზიდან დაწყებული (მაგ., „Doncha Bother Me“, „Flight 505“, „Stupid Girl“), ქანთრით (მაგ., „High and Dry“) და როკ-ბალადებით გაგრძელებული (მაგ., „Out of Time“, “I Am Waiting”, “Lady Jane”) და უკვე ნამდვილი როკით დამთავრებული (მაგ., “Under My Thumb”, “Goin’ Home”).
  3. როკის ისტორიაში პირველად ამ ალბომში ხდება, როდესაც იქმნება 11 წუთიანი კომპოზიცია, თანაც სწორედ როკ-კომპოზიცია – “Goin’ Home”. “დორზებმა” სწორედ აქედან მიიღეს ინსპირაცია თავიანთი “The End”-სთვის (აღსანიშნავია, რომ ალბომი „Aftermath“ „დორზებს“ ძალიან მოსწონდათ და საკუთარი სადებიუტო და შემდგომ კლასიკად ქცეული ალბომზე „Doors“ მუშაობისას სწორედ „როლლინგების“ ამ ალბომზე იღებდნენ ორიენტაციას).
  4. ამ ალბომით “როლლინგები” ამავდროულად საფუძველს უყრიან როკ-პოეზიას, და ირკვევა, რომ კომპოზიციისათვის თანმხლები ტექსტი კომპოზიციის მეორადი შემადგენელი ნაწილი კი არ არის, არამედ თავად კომპოზიციასთანაა შეზრდილი დიალექტიკის პრინციპით, როდესაც ტექსტი და მუსიკალური ასპექტი ურთიერთს განაპირობებს და ერთ განუყოფელ მთლიანობას ქმნის.
  5. ამ ტექსტებში კი, ერთი მხრივ, ღრმად ეგზისტენციალური პრობლემატიკაა წამოჭრილი – მაგ., იმავე „Goin’ Home“, „It’s Not Easy“, „I Am Waiting“), მეორე მხრივ, განვითარებულია სოციალური სატირის პათოსიც – მაგ., „Stupid Girl“, „Mother’s Little Helper“, „Out Of Time“). ანუ, ალბომის ტექსტებში ის თემატიკა და პრობლემატიკაა განვითარებული, რომელიც სწორედ როკ-პოეზიასა და როკ-კომპოზიციების პოეტიკას შეესაბამება. (თავი – „აუტენთიკა“)

[…] ერთხელ, გერმანელ რომანტიკოს პოეტ ნოვალისს უთქვამს, ყოველი ინგლისელი კუნძულიაო.  ეს თუ ვინმეზე ითქმის, სწორედ მიკ ჯაგერზე, ვისთანაც ეს დეფინიცია სრული სახითაა გამოვლენილი: ჯაგერი, რომელიც  ცხოვრების სისავსით ტკბება და სხვასაც აცლის ცხოვრებით ტკბობას, რომელიც თავადაც თავისუფალია და სხვასაც აცლის თავისუფლებას, მაგრამ მუდამ დისტანციის პათოსითაა შეპყრობილი, ახლოს არასოდეს მიგიშვებს და არც თავად მოგახვევს საკუთარ თავს. იგი თითქოს მასსაშია, ვითომ “ხალხოსანია”, რევოლუციონერი”, მაგრამ ეს ხალხი მისთვის საბოლოო ჯამში უპიროვნო, ჭრელი, “ნაცრისფერი მასსაა” (შდრ., “როლლინგების” “ხალხოსნურ”-რევოლუციური როკ-ჰიმნი  „Salt of the Earth“, ’68). შინაგანად მაინც ზეპური საზოგადოება ხიბლავს, ხასად ინტელექტუალი გრაფინია ყავს – მერიენ ფეიტფული, ვისთანაც მიკი და-კაც-და, ფილისტერობას გადაეჩვია და არისტოკრატულ მანერებს მიეჩვია, ვისგანაც ჯაგერმა ფრანგული ისწავლა და მერე  უსასრულო და გაუთავებელ დეკადენტურ წვეულებებზე გალანტურადაც იქცოდა, ფრანგულსაც აკვესებდა და ამით მარიაჟობდა. და ამ ყველაფრით და ასე ცდილობდა საკუთარი ზეპურობის „ლეგიტიმაციას“…

სწორედ ამ „არტისტული“ სოციალური თვისებების გამოა, რომ, ალბათ, გოეთეს მერე სწორედ მიკ ჯაგერია, რომელსაც გოეთესავით კარგად ჰქონდა შესწავლილი არისტოკრატიისა და ბიურგერების კაპრიზები და კარგადაც მოიხმარა მათი სიამენი, რომ მერე დისტანციის პათოსის საფუძველზე კიდევ უფრო განევითარებინა საკუთარი პიროვნება. ალბათ სიმპტომატურია, რომ გოეთემაც და ჯაგერმაც სწორედ სიბერეში მიიღეს თავადისა და სერის ტიტულები, რომელიც არც ერთს ჭირდებოდა  და არც მეორეს ჭირდება, ეს უფრო არისტოკრატთა კლასის რევერანსი იყო მათ მიმართ, რათა მერე თავად ამ კლასს “ემარიაჟა” საკუთარ კლასში ამ ყოფილი ბურჟუების გაწევრიანებით. (თავი – „ბურჟუა“ მიკის მოკრძალებული ხიბლი“).

[…] „ბითლზის“ გაუთავებელი “yeah, yeah, yeah” მსმენელს უქმნის ილუზიას  ყოფისა და ყოფნის კეთილმოწყობილობის, “ყველაფერი კარგად იქნება”-ს შესახებ, რასაც “როლლინგები” უპირისპირებენ “no, no, no”-ს, რაც  მსმენლის “დეილუზიონირებას”, ყალბი ილუზიებისაგან გათვისუფლებას  უწყობს ხელს. ეს კი, თავის მხრივ,  ყოფისა და ყოფნის უკანასკნელობასა და ნაძირლობაზე უხელს მსმენელს გონებასა და თვალს, „შიშველ რეალობაში“ ახედებს და განაწყობს მსმენელს ამ  აუცილებლობასთან  შინაგანი პიროვნული ბრძოლისათვის. (თავი – „უარმყოფელი სული“)

[…] არადა, “როლლინგების” ბევრ უსამართლოდ მივიწყებულ და მარგინალიზებულ კომპოზიციაშიც რაოდენი მარგალიტია დაუნჯებული. აი, თუნდაც ეს – “Moonky Man”, კლასიკური ალბომიდან „Let it Bleed“ (’69): ან რა დრამატული ინტრო, ან რა გიტარის რიფი მუშაობს მთელი კომპოზიცია, მე თუ მკითხავთ, N 1-ია რიჩარდის რიფებს შორის… ან, ბოლოში ჩარლი უოტსის დასარტყამები… (თავი – „მარგინალიები“)

თამარ ბერეკაშვილი _ ფუყე სიტყვები ანუ “ერის მამები”, “პატრიოტები” და სხვა…


base_fa4102caa0

რობერტ მუზილს აქვს მშვენიერი რომანი: “უთვისებო ადამიანი”. რომანი დაუმთავრებელია, ან კი როგორ უნდა დაასრულო რომანი უთვისებო ადამიანზე?

რატომ უთვისებო? განა არსებობს ადამიანი, რომელსაც ვერცერთ თვისებას ვერ მიაწერ? დღეს უკვე არსებობს. მუზილმა ეს იწინასწარმეტყველა. უთვისებო ადამიანებად იქცევიან ადამიანები, რომლებიც ხასიათდებიან შესაშური ღირსებებით, რის გამოც ამ თვისებებს, როგორც წესი, იპარავენ, ითვისებენ სხვები და ამის გამო აღარ რჩება ეპითეტები, რომლითაც შეიძლება განვასხვავოთ ეს ადამიანები იმათგან, ვინც ეს ეპითეტები მოიპარა და თითქოსდა მოირგო.

ალბათ შემეკითხებით: განა ეპითეტებს სხვები არ გაწერენ? როგორ შეიძლება სხვებმა, გარშემომყოფებმა, ეს არ შეამჩნიონ ან დათანხმდნენ ასეთ სიყალბეზე?

საქმე იმაშია, რომ უმრავლესობას აწყობს, რომ გენიოსი იყოს მისი უუნარო შვილი, მზეთუნახავი მისი მახინჯი ცოლი, კეთილი მისი ჯალათი მამა, ღვთისნიერი მისი წუპაკი ცოლი, ბრძენი მისი უმეცარი ახვარი ქმარი და ა.შ. ამიტომ სიამოვნებით იზიარებს მასობრივი ნაცრისფერი ადამიანის გაფერადებას სხვადასხვა ღირსებებით. ამით ისიც და მისი უსახური ახლობლები და მეგობრები იძენენ უფლებას თვითონაც წარდგნენ როგორც გენიოსები, კეთილშობილები, განათლებულები და შემკულები მათთვის თითქოსდა შეუფერებელი ღირსებებით.

თავისთავად ეს არ არის სრულიად ახალი. სიტყვების ასეთი ტრანსფორმაცია შემჩნეული აქვს შექსპირს, მოლიერს, სერვანტესს და სხვას. მაგრამ დღეს ეს მასობრივი მოვლენა ხდება. თუკი გახსოვს სიტყვების მნიშვნელობა, არ შეიძლება არ დაიძაბო, როდესაც დაინახავ პატრიოტად მოვლენილ ადამიანს ან ერის მამად წარმოდგენილ ბრძენს. ლაპარაკი ზედმეტია ეროვნულ ძალად განცხადებულ ჯაშუშებზე ან პატიოსან მოქალაქედ აღიარებულ კანონიერ ქურდზე.

ყველასთვის ეს ვითარება ნაცნობია თეორიულად, მაგრამ რეალურად ცხოვრებაში რატომღაც ვერ ვხედავთ. ვიმეორებ, ყველასთვის ეს ვითარება მეტ-ნაკლებად ნაცნობია, და მაინც როდესაც ეს ჩვენ გვერდით ან ჩვენ გვემართება, ვერ ვამჩნევთ ისე, როგორც ვერ შევამჩნიეთ როგორ გავხადეთ უთვისებო ადამიანად თუნდაც ილია ჭავჭავაძე. აბა, როგორ უნდა დავახასიათოთ ის? ჭკვიანი? შეუძლებელია, რადგანაც ყველაზე ჭკვიანი ჩვენი `ერის მამაა~; გენიოსი? ჩემი მეგობარი სულ მიმტკიცებს, რომ მისი ძაღლი გენიალურია, მეზობელიც გამომიტყდა გუშინ, რომ მისი შვილიშვილი, როგორც ეჭვი აქვს, გენიოსია, გენიალურია მარადონა და შეიძლება მოგვეჩვენოს, და ნაწილობრივ ეს სიმართლეცაა, რომ ასეთი ვითარებაა სხვაგანაც. ევროვიზიის კონკურსზე იმარჯვებს წვერ-ულვაშიანი კანჩიტა, მსოფლიოში ფორბსის მიხედვით წლის ადამიანად ცხადდება პუტინი, ყველაზე საშიშ მოვლენად ითვლება მითიური გლობალური დათბობა, მამარდაშვილის, სოლოვიოვის მშობლიურ ქვეყნებში უდიდეს ფილოსოფოსად აღიარებენ ნაციონალისტ-დემაგოგს დუგინს და ა.შ.

გოფმანის “პაწია ცახესში”, ცახესი – მახინჯი, ბოროტი, შურიანი, უმეცარი – ღებულობს საჩუქრად სამ ოქროსფერ თმას, რის შემდეგაც ის ეჩვენებათ მშვენიერი, თუ ის ლამაზი ადამიანის გვერდზეა, ჭკვიანი, თუ ჭკვიანი უმშვენებს მხარს, და ა.შ. ნეტავ რომელმა ჯადოქარმა დააჯილდოვა ასეთი ოქროსფერი ბეწვებით ჩვენი ბრძენი სულელი, პატიოსანი გაიძვერები, კეთილშობილი ყაჩაღები, თავმდაბალი ყოყლოჩინები, მჭერმეტყველი იმბეცილები.

როგორც ჩანს, ის პოსტმოდერნისტული დისკურსი, რომელიც გავრცელდა ხელოვნების სხვადასხვა სფეროში, დამკვიდრდა ენაშიც – ინდივიდს შეუძლია ნებისმიერი მნიშვნელობა მიანიჭოს სიტყვებს. ერთი მხრივ, ამას ხელი შეუწყო განვითარებულმა ტექნოლოგიებმა და, მეორე მხრივ, წარმოქმნილმა აუცილებლობამ –  მთელ რიგ სფეროებს, ნივთებს, მოვლენებს, რომელთაც არ ჰქონდა სახელი ქართულ ენაში, იმის გამო, რომ ისინი არც არსებობდნენ საბჭოთა ხანაში, ხომ უნდა დარქმეოდა შესაბამისი სახელი. ხშირად ხდებოდა და ხდება სიტყვების სესხება ინგლისურიდან, სხვების – რუსული ენიდან, იცვლებოდა ფრაზების წყობა, ინტონაცია და საბოლოო ჯამში ენა უცხოვდება. ამ ენაზე უკვე ჭირს მეგობრული საუბარი, შეუძლებელია აღფრთოვანება და თანაგრძნობა, უცნაური ლექსიკით და თითქმის დაკარგული შინაარსით იწერება სამეცნიერო ტექსტები, ლაპარაკი ზედმეტია პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ლექსიკაზე.

და მაინც ყველაზე თვალშისაცემია და საგრძნობი საყოველთაო მეტყველება. დღეს საუბარი წარმოადგენს საუბარში მონაწილე ადამიანების მონოლოგებს, რომლებსაც ისინი რიგ-რიგობით წარმოსთქვამენ და თუ ვინმეს აწყვეტინებენ, ეს ხდება არა მხოლოდ იმიტომ, რომ `მსმენელი~ უზრდელია ან არ ეთანხმება “ორატორს”, არამედ იმიტომ რომ ვეღარ ითმენს, ეჩქარება თავისი ტექსტის გამოთქმა. მოსმენას რაც შეეხება, თითქმის არავინ არავის არ უსმენს. შეხვედრები და საუბარი ეს მორიგი ღონისძიების დაფიქსირებაა და იქ მონაწილეობის აუცილებლობა. დაიკარგა შეკითხვის დასმის კულტურა, აღმოჩნდა, რომ შეკითხვის დასმას სჭირდება გარკვეული ცოდნა, უნარი, გამოცდილება თუნდაც საკითხი ინტერესს იწვევდეს. ამასთან, სულ არა ვარ დარწმუნებული, რომ ბევრი ადამიანი შესძლებს პასუხის გაცემას მაშინაც კი, თუ პრინციპში პასუხი იცის ან აქვს საკითხზე მოსაზრება. თუმცა ეს ტენდენცია ევრიპაში დიდი ხანია რაც შეამჩნიეს. სწორედ ასეთი ურთიერთობებია აღწერილი იონესკოს პიესებში.

რამდენიმე დღის წინ მოვისმინე ავტობუსში: მეგობრები საუბრობენ.

ერთი ეკითხება – სად მიდიხარ?

მეორე პასუხობს – როგორც ყოველთვის.

პირველი ეხმაურება – რატომ?

მეორე კვლავ პასუხობს – ოკ!

არ გეგონოთ, რომ რომელიმე მათგანი ყრუ იყო. მათ სრულებით არ აინტერესებდათ რაიმეს შეტყობინება და არც აინტერესებდათ რაიმის გაგება. უბრალოდ, ასე ურთიერთობდნენ. რაც მთავარია, საუბრის ბოლოს არ დაავიწყდათ ერთმანეთისთვის თქმა, რომ ერთმანეთი ძალიან უყვართ. ან კი რა უნდა ეთქვათ ერთმანეთისთვის? რა არის “მაგარი” იციან, ვინ არის `მაგარი~, ესეც იციან, რა უნდა უნდოდეთ, ესეც იციან. ნურავის ეგონება, რომ ასე ურთიერთობენ მხოლოდ ახალგაზრდები. კიდევ უფრო მეტად ეს ასაკოვან  ადამიანებს ჩვევიათ. თუმცა მათი მონოლოგი უფრო სხაპა-სხუპაა და კიდევ უფრო უაზრო; ფუყე სიტყვები მათთან გაცილებით მრავლადაა და მათ სათაყვანებელ გმირებში მეტია უპატიოსნო პიროვნებები, მათ მიერ აღიარებულ გენიოსებში  – მხდალი, არამზადა და ბრიყვი ადამიანები.

ამიტომაც

`უღირს პატივი მიეგება დაგმობის ნაცვლად

და დევნილია ჭეშმარიტი სრულყოფილება,

და უბიწობა გათელილია უხეშად, მკაცრად,

და ძლიერება უძლურებას ემორჩილება,

და ხელოვნებას ბრძანებით დაბმია ენა,

და ბრძნად გვაჩვენებს თავს რეგვენი გამობრძმედილი,

და სისულელედ ეჩვენება სიმართლე სმენას

და თავის მონად უქცევია ბოროტს კეთილი~.

(თარგმანი გივი გაჩეჩილაძის)

კონსტანტინე ბრეგაძე _ ზურაბ რთველიაშვილი – ქართული პოეზიის მნათე ოქროპირ!


 

კონსტანტინე ბრეგაძე

 

    ზურაბ რთველიაშვილი    ქართული პოეზიის მნათე ოქროპირ!

 

უ სა ქარრრთველო დ?!!!

ზურაბ რთველიაშვილი

10721341_403661003119880_1883760829_n

 

 

ხომ არ გგონიათ, ექსპრესიონიზმი საქართველოში გასრულებულყოს… დასავლეთში ცხადია, თანაც დიდი ხანია მას აქეთ, მაგრამ საქართველოში იგი დღემდე ელოდა თავის გასრულებას, იმიტომ რომ თავად საქართველო და მასში ყველაფერი ერთი დიდი შეწყვეტილი პროექტია. ასეთი დიდი პროექტი იყო ქართული მოდერნიზმიც და მისი პირმშო ქართული ექსპრესიონიზმი, რომლის ადეპტებიც საქართველოში  კონსტანტინე გამსახურდია (პროზაში) და გრიგოლ რობაქიძე  (დრამაში) იყვნენ.  მაგრამ ლირიკაში ქართული ექსპრესიონიზმი დიდი ხანი ელოდა თავის გასრულებას  და იგი აღსრულდა კიდეც ზურაბ რთველიაშვილის პოეზიაში.

იქნებ ვინმეს ეგონოს, რომ ლიტერატურის ისტორია სკოლების თანმიმდევრული წარმოქმნისა და აღსასრულის ისტორიაა… ევროპაში დიახაც რომ, მაგრამ საქართველოში  –  აქ ხომ ყველაფერი შეწყვეტილი პროექტია…

ის, რაც პოტენციაშია ჩადებული თავის მეტაფიზიკურ საწყისებში, იგი ადრე თუ გვიან უნდა გამოვლინდეს თავისი თანმიმდევრობით, ასეთია გოეთესეული ურფენომენის აპრიორი. დასავლეთში ფენომენის  პირისჩენა თანმიმდევრულია. მაგრამ სწორედ საქართველოშია ასე არათანმიმდევრული და არაკანონზომიერი ურფენომენისეული მოძრაობანი: საქრთველოში ეს გამოვლენა დროის ლინეარულობის მიღმაა, ანუ ქართულ სინამდვილეში ურფენომენი ყოველთვის ვლინდებოდა და მომავალშიც გამოვლინდება ნახტომისებური ფორმით. განსაკუთრებით სახელოვნებო და სამწერლობო პროცესებზე ითქმის ეს (კიტა აბაშიძე თავის „ეტიუდებში“ სულ ამაოდ  „ალაგებდა“ ქართული მწერლობის თანმიმდევრულ  ბუნებას).

თუმცა ისიც ფაქტია, რომ ქართული კულტურისა და სამწერლობო პროცესის  ეს არათანმიმდევრულობა მხოლოდ ქართული ურფენომენის „კაპრიზებისა“ და ქართული ე. წ. „ზარმაცი ბუნების“ ან „ჭიაყელას ენერგიის“ (ნ. მიწიშვილი) ბრალიც არაა, აქვე იყო ობიექტური ფაქტორებიც, არ გვიმართლებდა ისტორიულად: თუნდაც იგივე  ქართული მოდერნიზმი, რომელიც რუსული ბოლშევიზმის მსხვერპლია!

ამ ქართული სპეციფიკიდან გამომდინარე, ამიტომაცაა, რომ საქრთველოში არ არსებობს „ნეო“-ს ფენომენი, იმიტომ რომ ჩვენში ყოველი ფენომენი, მათ შორის სახელოვნებო, ისევ და ისევ თავის გასრულების მოლოდინშია. ამიტომაა, რომ აქ არც ნეოკანტიანელობაა, არც ნეოჰეგელიანობა, არც ნეორომანტიზმი და არც ნეოკლასიციზმი, არც ნეორენესანსი და არც ნეოავანგარდი…

ამიტომაც, ნუ დაშვრებით ლიტერატურის და ხელოვნების უცხოელო და ქართველო ისტორიკოსებო და ნუ აღნიშნავთ საქართველოში 90-იანების სახელოვნებო და ლიტერატურულ პროცესებს პრეფიქს „ნეო“-ს წამძღვარებით და ნუ დაშვრებით ისეთი ტერმინების მოხმობით, როგორც იქნებოდა „ნეოავანგარდი“ ან „ნეოექსპრესონიზმი“ და მისთ., ვინაიდან საქართველოში ავანგარდიც და ექსპრესიონიზმიც თავისი გასრულებისა და განვრცობის მოლოდინში იყო და გასრულდა კიდეც დაგვიანებით – ავანგარდი „რეაქტიული კლუბით“, ექსპრესიონისტული მხატვრობა კარლო კაჭარავათი, ხოლო ლიტერატურული ექსპრესიონიზმი განივრცო და განესრულება ზურაბ რთველიაშვილის ექსპრესიონისტული ლირიკით. ამიტომაც, ზურაბ რთველიაშვილის პოეზიაში „აღდგენილი“ (ი. კენჭოშვილი) კი არ არის ექსპრესიონიზმი, არამედ გასრულებული და განვრცობილი, რომელიც ახლაც განესრულება რთველიაშვილისვე ავანგარდისტული პერფორმანსების თანხლებით.

ზურაბ  რთველიაშვილს, წესით,  XX  საუკუნის 20-იან წლებში უნდა ეცხოვრა და იქვე უნდა დაესრულბინა ქართული ექსპრესიონიზმი, მაგრამ, როგორც ზემოთ შევნიშნე, ქართული მწერლობის ურფენომენის თავისებურება და საქართველოს ისტორია დროის ლინეარულობას არ ცნობს და ის, რაც წესით უნდა გასრულებულიყო  მე-20 საუკუნის  ოციან  წლებში,  გასრულდა 90-იანებში: ვიმეორებ, მხატვრობაში კარლო კაჭარავა ასრულებს შალვა ქიქოძის შეწყვეტილ  ექსპრესიონიზმს, ხოლო პოეზიაში  – ზურაბ რთველიაშვილი განასრულებს და განავრცობს შეწყვეტილ ქართულ ექსპრესიონისტულ მწერლობას.

 

*   *   *

 

მართალია ექსპრესიონიზმი, როგორც სახელოვნებო დისკურსი, დასავლეთში  ხელოვნებასა და მწერლობაში  კონკრეტული დროით და სივრცით შემოსაზვრული მოვლენა იყო (თუმცა, ვიმეორებ, საქრთველოში იგი გასრულების პროცესშია, რაც სწორედ რთველიაშვილის სახელოვნებო პილიგრიმობასა და „ასკეტიკას“ უკავშირება), მაგრამ როგორც ეთოსი, ექსპრესიონიზმი უნივერსალური მოვლენაა.

ამ ეთოსს, კ. გამსახურდიას რწმენით, ჩვენში ჯერ კიდევ დავით გურამიშვილი უყრის საფუძველს, ხოლო უცხოეთში ამერიკელი უოლტ უიტმენი. მივათვლიდი – ექსპრესიონისტული პათოსი და ეთოსია ფრიდრიხ შილერის სიხარულის ოდაშიც („An die Freude“) და ბეთჰოვენის მე-7 და მე-9 სიმფონიებშიც და, თვით, ჯენის ჯოპლინის ვოკალშიც.

და რა არის ექსპრესიონისტული უნივერსალური ეთოსი: ერთი მხრივ, კოსმიური ლხენისა და ნეტარების საკაცობრიო გაცხადება და, მეორე მხრივ, კოსმიურივე ტკივილების გზნება, ტარება, ამოძახილი, რაც გამოწვეულია ცნობილი „მეტაფიზიკური რყევით“ (ნიცშე) – ღმერთის საბოლოო სიკვდილითა და დევნილობით (შდრ., გალაკტიონისეული „ეს საუკუნე მეფისტოფელი“). აქ ყოველივე არტისტული და დეკადენტური ნარცისიზმი დაძლეულია (შდრ.: „კარგად შემხედე, ეს ოცნება სხვისი ვალია, ვერ ვითავხედე, ვერ დავწექი, ვერ ვიმოძრავე“,                       ზ. რთველიაშვილის ლექსიდან „არშემდგარი ანგელოზები“) და გასაქანი ეძლევა უმაღლეს, უნივერსალურ ეთიკას – ცოდვილი ადამიანის, ცოდვილი კაცობრიობის უანგარო სიყვარულს და მისი ცოდვების საკუთარ თავზე აღებას.

ამიტომ, გარკვეული აზრით და ფართო გაგებით, ნიცშეც ექსპრესიონისტია თავისი პათოსით და ეთიკური პოზიციით, სწორედ ის იღებს თავის თავზე საკაცობრიო  ტრაგიკული  ვითარების  გაცხადებას  –  რომ „ღმერთი მოკვდა“: „და სხვა რა არის ეს თქვენი ეკლესიები და ტაძრები, თუ არ საფლავები და აკლდამები ღვთისა“ (ნიცშეს „იგავი შეშლილ ადამიანზე“, თხზულებიდან „სალაღობო მეცნიერება“).

ამიტომაც იყო თავის დროზე ნიცშე გერმანელ (გ. ბენი) და ქართველ                    (კ. გამსახურდია) ექსპრესიონისტთა იდეოლოგი, ვინაიდან მასში ხედავდნენ ისინი ცოდვილი კაცობრიობისათვის ჯვარცმულ დიონისოს და მოსესეულ მხილების პათოსს. და როგორც უცნობი ღმერთის ძიებაში შეიშალა და დალია სული ნიცშემ, სწორედ  ტოტალურმა  უღმერთობამ,  ადამიანის  უკანასკნელობამ  შეშალა და შემდგომ აპოკალიფსურ ჟამს ღმერთის ძიებაში და დიონისურ ექსტაზში მოაკვლევინა თავი დიდ ექსპრესიონისტ ავსტრიელს, გეორგ თრაქლს (1887-1914):

 

ყოველი ქუჩა უერთდება შავ ხრწნეულებას. […]

დღეს  ცხელი ცეცხლი  სწვავს სულსა და  აჩენს ტკივილებს,

უშობელი შვილთაშვილები (თარგმანი ჩემია – კ. ბ.)

(გ. თრაქლი, „გროდეკი“, 1914).

 

ექსპრესიონისტული პოეტური სიტყვა და ექსპრესიონისტული პათოსი გამოცხადებითი ბუნებისაა: ის, ერთი მხრივ, ამხელს ადამიანის, მთელი კაცობრიობის უკანასკნელობას (ჩემი ნეოლოგიზმი ნიცშეს „უკანასკნელი ადამიანის“/der letzte Mensch“ ანალოგიით), ნაძირლობას, უძღებობას, მაგრამ ამავდროულად უყვარს ეს უძღები კაცობრიობა (შდრ.: „საკუთარ სხეულს უანგაროდ გავუნაწილებ მილიონობით პირდაბჩენილ მშიერ მასივებს“, ზ. რთველიაშვილის იმავე ლექსიდან „არშემდგარი ანგელოზები“) და უმაღლეს ჭეშმარიტებას უცხადებს მას   –  საკუთარი პოეზიის მიერ მოგვრილი აპოკალიფსური განსაწმენდელი პოეტური ცეცხლით უპირებს ექსპრესიონისტი პოეტი კაცობრიობას სადდასაჲში დიონისურ დანთქმასა და საღვთო პირველსაწყისების მოხილვინებას.

დღეს სწორედ ზურაბ რთევლიაშვილის დაგვიანებული ქართული ექსპრესიონისტული ლირიკა ატარებს საკაცობრიო და ქართული ცოდვების – უკანასკნელობის, ნაძირლობისა და უძღებობის  –  მხილებისა და გამოსყიდვის ცეცხლოვან და აპოკალიფსიურ პოეტურ მისიას:
მამაო ჩვენო, რომელი ხარ ცათა შინა,
კრემატორი ვარ ავსებული ხალხთა ცოდვებით.
მილიარდობით ხსოვნა დავწვი ფოლადის გულში,
რომ დავუბრუნო ცას სპეტაკი მისი ლოცვები.
მამაო ჩვენო, რომელი ხარ ცათა შინა,
ავტოსტრადა ვარ უსასრულო ჯვარცმული გზების,
პოლიციელი რკინის ფარას ხელკეტით მწყემსავს,
ფარას, რომელიც სავსე არის რკინის მხეცებით.
მამაო ჩვენო, რომელი ხარ ცათა შინა,
ბუდა ვარ, შივა, შენი ძე ვარ შენი სიმშვიდე,
გთხოვ, აარიდო განსაცდელი ამ სხეულს წმინდას,
სხეულს, რომელსაც რკინისა აქვს ყველა ნეკნები.
მამაო ჩვენო, რომელი ხარ ცათა შინა,
ქარხნების ხმაზე წაგიკითხავ აკრძალულ ლოცვებს,
სექტა ვარ, დოლით, წმინდა სექტა და რწმენის ლიფტით
ვმოძრაობ ფრთხილად უნეტარეს შენს სართულებზე.
მამაო ჩვენო, რომელი ხარ ცათა შინა,
ელმავალი ვარ ავსებული ხალხთა ცოდვებით,
როგორც თეთრეულს აღსარებას გაბარებ წმინდას,
რომ დავუბრუნო ცას სპეტაკი მისი ლოცვები… („აპოკრიფი“).

 

და იაკობის ღმერთთან ბრძოლის აზრიც აქ იკვრება: შეურიგებლობა ყოფის აბსურდულობასთან, ბედისწერასთან, ყოველგვარ, მათ შორის, ბიურგერულ, შეზღუდულობასთან. ეს კი პოეტისაგან  მოითხოვს პესიმისტური ჰეროიზმით   შეპყრობილობას, რის საფუძველზეც  მან  დიონისური გახელების ჟამს უმაღლესი ჰეროიკული, ჰუმანური და რელიგიური სახელოვნებო აქტით უნდა განწმინდოს მთელი კაცობრიობა და სადდასაჲში  შეუძღვეს მას (ან, სულაც, უკრას თავი):

ყური დამიგდე, შენ კი არა,
მე ვარ ვენახი!
ფოლადის მტევნებს ვაჩხრიალებ
მჩატე სხეულზე
ენისელი ვარ, რქაწითელი და კარდენახი,
ყურძნის ტევრი ვარ,
საწნახელში გამომწყვდეული.
კარგად შემხედე, შენ კი არა,
მე ვარ ვენახი!
ზვრები გავცურე, რომ
დამედგა თავზე გვირგვინი.
სტროფებს ვაფეთქებ, როგორც
ნაღმებს ვისვრი ხელაღმა!
არ სცდება მიზანს
ცეცხლოვანი ჩემი სიტყვები.
ყური დამიგდე, შენ კი არა,
მე ვარ ვენახი!
ფოლადის მტევნებს ვაჩხრიალებ
მჩატე სხეულზე.
სისხლივით მძიმე საფერავი და კარდენახი –
ყუძნის ღმერთი ვარ,
საწნახელში გამომწყვდეული… („მე ვარ ვენახი!“)

 

ჭეშმარიტად! დიონისოს ყვავილოვანი შუბლით შემოსილი კოსმიური ტკივილებით, გზნებითა და ლხენით აღვსილი ექსპრესიონისტული პოეზია გვჭირია დღეს განსაწმენდად და სადდასაჲს ღვთაებრივი ცეცხლის საგზნებლად!

მაშ, მარჯი, ზურაბ რთველიაშვილს, ქართული პოეზიის მნათე ოქროპირსა და არშემდგარ ანგელოზს!!!

 

ტფილისი, 9 ოქტომბერი, 2014 წ.

თამარ ბერეკაშვილი _ იდენტობის პრობლემა თანამედროვე სამყაროში


Image

უპირველეს ყოვლისა, როგორც ჩანს, პასუხია გასაცემი შეკითხვაზე: არის თუ არა იდენტობა პრობლემ, ან თუ არის, რამდენად საყოველთაოა ის. იმთავითვე მინდა შევნიშნო, რომ თუ იდენტობა პრობლემაა, ის პრობლემაა იმ ცალკეული პიროვნებებისთვის, რომელთაც სურთ ჩამოაყალიბონ საკუთარი თვითობა. ასეთ ადამიანთა რაოდენობა უმნიშვნელოა და, როგორც წესი, მათი ეს თვითობა თითქმის არავის აინტერესებს, ან აინტერესებს მათი სიკვდილის შემდეგ, ისიც მაშინ, თუ მათ ამ თვითობის წარმოჩეენა და გამოხატვა მოახერხეს.

თუ ეს ასეა, რატომ წარმოადგენს იდენტობა ისეთ პრობლემას, რომელიც შეიძლება საინტერესო იყოს ავტორის გარდა სხვებისთვისაც. ეს ხდება იმიტომ, რომ ბევრი ეკონომიკური, პოლიტიკური და კულტურული პრობლემა განიხილება როგორც იდენტობის პრობლემა. თანამედროვე გლობალურ სამყაროში ბევრი ოდესღაც მყარი და თითქოსდა თავისთავად ცხადი მოცემულობა, როგორიცაა სოციალური მიკუთვნებულობა, ოჯახი, მორალური მოთხოვნები, სქესი და ზოგიერთი სხვა, სადავო და საგანგებოდ მოსაპოვებელი ხდება. ითვლება, რომ თანამედროვე ადამიანი თავისი თავის ამარა რჩება და თავად უნდა იზრუნოს თავის ცხოვრებაზე, მაგრამ იდენტობის პოვნა ყოველთვის ერთეულთა ხვედრი იყო. დღეს შესაძლოა ამ სიძნელეს ემატება იმის განცდა, რომ ერთი ადამიანი არაფერს ნიშნავს, რაც იდენტურობის ჩამოყალიბების სურვილს კიდევ უფრო აკნინებს. საკმარისია და უფრო სასურველიც კი, შექმნა საკუთარი მეს ერთგვარი გარეგნული ხატი, დაახლოებით ის, რასაც იუნგი უწოდებდა `პერსონას~. ასეთი `პერსონა~ ყველას აქვს, მაგრამ ბევრს აქვს მხოლოდ `პერსონა~.
საკუთარი იდენტობის ჩამოყალიბება მოითხოვს ადამიანისგან ძალისხმევას, ამასთან ეს დიდწილად დამოკიდებულია იმ კონტექსტზე, რომელშიც ინდივიდი არსებობს. იდენტობის ჩამოყალიბება გარე სამყაროსთან გრძნობიერი ურთიერთობის ფორმირებასაც გულისხმობს და განსაზღვრული იდეებისა და იდეალების დადგენასაც.
ადამიანს მუდამ უხდება სოციალური, პოლიტიკური, ეროვნული, კულტურული კონტექსტის გათვალისწინება. ეს კონტექსტი უფრო ხშირად ძალისმიერად ეხვევა თავს ამ პირობებში მნიშვნელოვანია ადამიანს შეეძლოს განერიდოს დომინირებად კულტურას და მარგინალურ პოზიციაში ჩაიყენოს თავი, თუკი სურს თავის თავზე `რაიმე გაიგოს~.
ამგვარად, იდენტობა ისე, როგორც ჩვენ ის წარმოგვიდგენია სრულებითაც არ წარმოადგენს საყოველთაო ინტერესის საგანს და მიზანს. Eეს გასაგებიცაა და შესაძლოა სამართლიანიც, ვინაიდან იდენტობისკენ სვლა წააგავს იმ ბრმების სვლას, რომლებიც გამოსახულია ბრეიგელის ცნობილ ტილოზე. Aიმ გზის ბოლოს, რომელსაც ისინი მიჰყვებიან, უფსკრულია და რაც უფრო შორსაა ბრეიგელის ნახატზე გამოსახული ადამიანი, მით უფრო უზრუნველი და მხიარულია ის.
იდენტურობის ჩამოყალიბება შეუძლებელია, თუ ადამიანმა არ დაუსვა თავის თავს ფილოსოფიური კითხვა – ვინ ვარ და რა ადგილი მიკავია ამ სამყაროში? და როგორც ფილოსოფია სხვა არაფერია, თუ არა საკვანძო პრობლემების გადაწყვეტის შესაძლო გზა, ასევე იდენტობის პოვნა, ჩამოყალიბება განსაზღვრული გზის გავლას გულისხმობს, ადამიანი ერთადერთი არსებაა, რომელსაც ძალუძს თქვას დეკარტის სირყვებით, `მე ვარსებობ~ და დაიწყოს სამყაროს გაგება და მასში მოქმედება. ეს ნიშნავს სამყაროს თავიდან აგებას. როდესაც ადამიანი თავს არ უყენებს ამ შეკითხვებს, მისი სამყაროს ქმნადობისთვის აუცილებელი ნაბიჯის გადადგმა და ის სამყარო, რომელმაც მან თავად უნდა შეავსოს შინაარსით, მოახდინოს მისი კონსტრუირება, რაც ფორმის მიცემასა და საზღვრების მოცემას ნიშნავს, ცარიელი და ყალბია, ის სხვისია და მასში ადამიანის ადგილი სხვაზეა დამოკიდებული, ის ეძებს უფროსს, მარჩენალს, ღმერთს.
ზოგჯერ იდენტობის საკითხს აკავშირებენ ცნობის, აღიარების პროცესთან, ანუ საკმარისი არ არის მე ჩემთვის გავიაზრო ჩემი არსებობა, ღირებულებები, რომლებიც მომინიშნავენ გზას, პრინციპები და მიზნები, საკმარისი არ არის ავაგო ჩემი სამყარო, რომელშიც ნიშნებს და სიმბოლოებს ჩემი საკუთარი ახსნა ექნება, ჩამოვიყალიბო საკუთარი სახე, აუცილებელია ის აღიარონ სხვებმაც; ეს ხატი შესაბამისობაში უნდა იყოს გარემოსთან, სხვა ადამიანებთან, ის არ უნდა არღვევდეს თანაარსებობის პირობებს და მისაღები უნდა იყოს უმრავლესობისთვის თუ არა, ბევრისთვის მაინც. ცნობა ძალიან მნიშვნელოვანია და შესაძლოა უფრო საინტერესო უმრავლესობისთვის, მაგრამ ჩვენ თვითიდენტობის პრობლემით შემოვიფარგლებით.
სინამდვილეში იდენტობის ჩამოყალიბებისას ყოველთვის ხდება `სხვისი~ გადალახვა, მეტიც, იმისთვის, რომ ჩემი მე შეიქმნას თავისი სახელით და შინაარსით, რომელიც შესძლებს ყოველდღიურ ქმნადობას, საჭიროა მე საერთოდ უსახელომ, მარგინალმა დავიწყო ფიქრი და სამყაროს გამოცანების, სიმბოლოების ამოხსნა. მარტოოდენ ამ შრომატევად და მძიმე პროცესში იბადება უნიკალური მე, ვითარდება და ყალიბდება ჩემი თვითობა, მე ვხდები სამყაროს, საზოგადოების თანასწორი წევრი, და ამავდროულად, რაც ძალიან მნიშვნელოვანია, თავად ვქმნი ამ სამყაროს, საზოგადოებას. ეს თავისუფლების აქტია. ყველა, ვისაც შესწევს ძალა შეკითხვები დაუსვას თავის თავს და თავად უპასუხოს მათ, თავისუფალია და ნამდვილი ცოდნის გზაზეა, რადგანაც იცის, რომ არ იცის.
და მაინც რჩება შეკითხვა, რამდენად აუცილებელია იდენტობის ჩამოყალიბება და რატომ ცდილობენ ზოგიერთნი ამას.
ადამიანი მომაკვდავია, სასრული არსებაა, რომელიც მიისწრაფვის თავისი წუთისოფლის გასახანგრძლივებლად და გასამარადისებლადაც. ამისთვის ის სხვადასხვა გზას ირჩევს. ერთნი ცდილობენ ცნობილნი გახდნენ, თავისი სახელის მრავალგზის გაჟრერებით გაზარდონ თავისი მნიშვნელობა და ილუზია შეუქმნან როგორც საზოგადოებას, ისე თავის თავს, რომ არ არიან ჩვეულებრივნი, რიგითი მომაკვდავნი და შესაძლოა, მეტის ღირსნი არიან; სხვები რაღაც საქმეებში ითქვიფებიან, ცდილობენ მოიცვან რაც შეიძლება მეტი სფერო, თავისი სასიცოცხლო გზა გადააქციონ მრავალ წვრილ-წვრილ ბილიკად და ამით თითქოსდა გამრავლდნენ.
საინტერესოა ამის თაობაზე ჯოან როულინგის მიერ HHწარმოდგენილი ისტორია ტომ რედლის – ვოლანდ დე მორტის შესახებ, რომელიც მის წიგნში ჰარი პოტერზე ძირითადი ბოროტი პერსონაჟია. თომ რედლმა თავის უკვდავსაყოფად თავისი სიცოცხლე რამდენიმე ნაწილად დაყო და ჩადო სხვადასხვა საგნებსა, თუ არსებებში, რომლებიც ძნელად მოსაპოვებელი და გასანადგურებელი იყო. თავისი არსების გამარადისების მცდელობისას ტომ რედლი გადაიქცა სიბოროტის განსახიერებად, ის ცდილობდა სამარადისო გაეხადა ის, რაც სინამდვილეში უკვე აღარც ჰქონდა – ნამდვილი სიცოცხლე; საზარელ ლანდად ქცეული ის მოკლებული იყო ყველაფერს, რის გამოც ასე გვეძვირფასება სიცოცხლე: სიყვარული, მეგობრობა, სიხარული, აღტაცება, . . .
ამ რომანში ბევრია ლაპარაკი სულის მთლიანობაზე, რაც სხვა არაფერია, თუ არა პიროვნების სისავსე, მისი ზიარება ამაღლებულთან, რაც მარტოოდენ ძლიერი იდენტობის ადამიანს ახასიათებს, რომელიც არ ხარჯავს თავის სულიერ ენერგიეს ყალბი და ბოროტი ზრახვების განსახორციელებლად. ის, რაც სულს, პიროვნებას არ ამდიდრებს, რაც არ ემსახურება მისი თვითობის სრულყოფას, ის დამაკნინებელია და დამღუპველი პირველ რიგში თავად ადამიანისთვის.
სინამდვილეში იდენტობა მუდმივი ქმნადობაა, ეს არის მუდმივი სვლა საკუთარ გზაზე და თითოეული ნაბიჯი ადამიანის თვითშეცნობისკენაა მიმართული. ვინ ვარ განისაზღვრება არა ჩემი ნიჭითა და უნარით, არამედ ჩემი არჩევანით.
არჩევანი ძალიან მნიშვნელოვანი ცნებაა ფილოსოფიაში და ხშირად თავისუფლებასაც არჩევანის არსებობას უკავშირებენ, თუმცა ეს ასე არ უნდა იყოს. როგორც წერს მ. მამარდაშვილი: `არჩევანის პრობლემას არავითარი კავშირი არა აქვს თავისუფლების პრობლემასთან. თავისუფლება ეს ფენომენია, რომელიც არის იქ, სადაც არავითარი არჩევანი არ არსებობს. თავისუფლება ისეთი რამ არის, რაც თავის თავში შეიცავს აუცილებლობას . . . თავისუფლებაა ის, რაც თავისი თავის აუცილებლობაა.
იდენტობის მაძიებელი პიროვნება თავისუფალია თავის ქმედებებში, რაც იმას არ ნიშნავს, რომ ის ირჩევს მისთვის ბოძებული გზებიდან ერთ-ერთს; ასეთი პიროვნება თავად პოულობს თავის გზას, შეიძლება ითქვას თვითონ აშენებს მას. `ნიკომაქეს ეთიკაში~ არისტოტელე მკაცრად გამიჯნავს არჩევანს (პროჰაირესის) და მის ნათესაურ ცნებებს: სურვილს, მონდომებას, გრძნობას და ნებელობით გადაწყვეტილებას. ის ასკვნის, რომ არჩევანი ეს ერთგვარი გააზრებული ანუ განზრახული სურვილია~ მიმართული იმაზე, რაც ჩვენ გვძალუძს. არისტოტელეს შეხედულებით, არჩევანი ადამიანისთვის საუკეთესო გამოცდაა, უკეთესი, ვიდრე ქმედებები.
რასაკვირველია არჩევანზე არ შეიძლება მსჯელობა ზედაპირულად. ერთი და იგივე არჩევანი შეიძლება იყოს ნაკარნახევი სხვადასხვა მოტივით, რაც კარგად აქვს ნაჩვენები კანტს, როდესაც ახასიათებს ორი გამყიდველის პატიოსან სამსახურს, მაგრამ ერთ შემთხვევაში პატიოსნება განპირობებულია დასჯის შიშით, მეორე შემთხვევაში კი, ადამიანური კეთილშობილებით. ამდენად არჩევანზე საუბრისას უეჭველად იგულისხმება მოტივი-არჩევანი.
იდენტობის და თვითიდენტობის აქ მოყვანილი განხილვა სრულებით არ ასაბუთებს მათ აუცილებლობას ადამიანისთვის, განსაკუთრებით თანამედროვე სამყაროში, სადაც ადამიანები ატომიზირებულები არიან და წარმატებისა და კეთილდღეობის მოპოვებაში მათ, როგორც უკვე ავღნიშნეთ, სულ სხვა თვისებები ეხმარება. თვითიდენტობის ქონა, თვითობა სრულებით არ წარმოადგენს აუცილებლობას, მეტიც, შესაძლოა ხელისშემშლელიც გახდეს ადამიანის ხმაურიანი და წარმატებული კარიერისთვის.
Iდენტობის აუცილებლობის დასაბუთებისას დგება საკითხი ცივილიზაციის თაობაზე. შეუძლებელია არსებობდეს მაღალი და მდგრადი, სიცოცხლისუნარიანი კულტურა, შეუძლებელია საზოგადოება იყოს ცივილური, თუ მისი ღირებულებების, იდეების, იდეალების მატარებლები არ არსებობენ. ასეთი მატარებლები კი იდენტობის მქონე პიროვნებები არიან.
Kკვლავ გავიხსენოთ დეკარტი, რომელიც წერდა იმაზე, თუ რამდენად ძნელია აზროვნება და ამ აზროვნების შენარჩუნება, რამდენადაც აზროვნება მოძრაობაა და ვერასოდეს ვიქნებით დარწმუნებულნი, რომ ერთი აზრიდან გამოვა მეორე. ყველა მომენტში არსებული მე უნდა აღემატებოდეს თავის წინამდებარე მეს, რათა შემდეგ მომენტში შეინარჩუნოს თავი. აზროვნება კი, ეს ხომ სწორედ უკვე ნახსენები მოტივი-არჩევანია, რასაც უზრუნველყოფენ ცივილიზაცია და კულტურა. ცივილიზაციის და კულტურის დეგრადირება, ნგრევა ანგრევს მოაზროვნე, იდენტობის მქონე ადამიანსაც; მეორე მხრივ, ასეთი ადამიანების ნაკლებობა ან მითუმეტეს არარსებობა უკვე ნიშნავს, რომ ცივილიზაცია მკვდარია. ცივილიზაცია უზრუნველყოფს ადამიანისთვის გააზრებული მიზნების განხორციელებას კანონიერი გზით; არ შეიძლება უკანონობით და მრუდე ხერხებით დაფიქსირდეს ისეთი კვანძები ცივილიზაციაში, რომლებიც მის პროგრესს უზრუნველყოფს. ამ შემთხვევაში მკვიდრდება სიყალბე, სიცრუე, რომელშიც ირღვევა ინდივიდთა თანასწორობა. ასეთი ვითარებებია აღწერილი მაგალითად, კაფკასთან, მუზილთან, ფილკნერთან და სხვა.
აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ზნეობრივი დამახინჯებების გამოვლენის და გამოხატვის საშუალება უკვე პირველი ნაბიჯია ცოცხალ, ქმნად ვითარებაში დასაბრუნებლად. იქ, სადაც ასეთი საშუალებები არ არსებობს, სიყალბე და სიმრუდე, სახეცვლილი ზოგად სიმბოლოებში სულ უფრო და უფრო ღრმავდება და კიბოს დაავადებასავით მთელ სიღრმისეულ სივრცეს იკავებს. პიროვნებას გამოსვლაც კი არ შეუძლია ამ გადაყირავებული მენტალური მდგომარეობიდან და ამ ყალბ მიმართებებს როგორც ცნობიერს, ისე გრძნობიერს შეიძლება მთელი სიცოცხლე ინარჩუნებდეს, ამასთან იმ შემთხვევაშიც, როდესაც სტოვებს ასეთ საზოგადოებას.
მოკლედ მოხაზული იდენტობის პრობლემა და მისი კავშირი ცივილიზებულ სამართალთან, ცივილიზებული არსებობის ფორმებთან ნათლად მიგვითითებს იმაზე, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია ადამიანისა და საზოგადოებისთვის საკუთარი კულტურის საზღვრებში გააზრებული და სამართლიანი, ყველასთვის თანასწორი წესებით არსებობა. მაგრამ ასეთი წესების დადგენა და ჩამოყალიბება მხოლოდ თავისუფალი არჩევანის შემთხვევაშია შესაძლებელი და ამ არჩევანს თავისი იდენტობის მაძიებელი ადამიანები უნდა აკეთებდნენ. ყველა საზოგადოება ვერ დაიკვეხნის ასეთი ადამიანების სიმრავლით, მითუმეტეს ხანგრძლივი ავტორიტარული, და ამასთან ყალბი იდეოლოგიის და დემაგოგიის მქონე რეჟიმის მქონე. ალბათ ერთადერთი საშუალება ამ ვითარებიდან გამოსვლის მდგომარეობს ბოლო საუკუნეების ყველა სიმბოლოს და ცრურწმენის, ყველა სლოგანისა და შეთხზული ლეგენდის უარყოფაში, ვიღაცის მიერ მოგონილი სახელის დავიწყებაში და უცნობი, უცხო მეს წინაშე შეკითხვის დასმაში: ვინ ვარ? რას ნიშნავს მე? რას ნიშნავს ვარ?
ლიტერატურა

1. Поль Рикер. Путь к признанию М. РОССПЭН. 2010.
2. Иммануил Кант. Собрание сочинений в 8 томах. — Издательство: ЧОРО, 1994 г. —IშBN
3. Аристотель. Никомахова этика, Изд. «ЭКСМО-ПРЕСС», Москва 1997.
4. Мамардашвили М.К. ‘Как я понимаю философию’ – Москва: Прогресс, 1990.