თამარ ბერეკაშვილი _ იდენტობის პრობლემა _ დრო და სარკე



ამ ქვეყანაზე არსებობს ორი მოცემულობა, რომლებიც, თითქოსდა, ყველაზე ჩვეულია, ყოველდღიურია, მუდამ ჩვენთან არის, თან გვდევს და ამასთან რჩება ამოუცნობი და იდუმალი. ესაა დრო და სარკე. უცნაურია და არალოგიკური დროის და სარკის ერთად განხილვა, როგორც მსგავსის ან ერთი ბუნების მოვლენების. ისინი მართლაც სრულიად განსხვავებულ მოცემულობებს თუ იდეებს წარმოადგენენ, მაგრამ ამასთან, ორივე ადამიანის რეალობის ნაწილია და მისი არსებობის პრედიკატი. ორივე ერთგვარ როლს ასრულებს ადამიანის იდენტობის პოვნასა და განმტკიცებაში და მიმართება ორივე ამ ცნებისადმი, ჩვენი აზრით, ნათელს ჰფენს იდენტურობის პრობლემას.
ადამიანი თავისი არსებობის მანძილზე ცდილობს თავისი ადგილის, მნიშვნელობის, დანიშნულების გაცნობიერებას. ნაწილობრივ ის ამას ახერხებს და ახდენს თვითიდენტობის მეშვეობით. წარმოუდგენელია, როგორ უნდა შესძლოს ადამიანმა ზოგადად ადამიანის, ადამიანურობის გააზრება, თუ არ ჩამოყალიბდა თვითონ გარკვეულ `მედ~, სუბიექტად, არ განმტკიცდა თვითგანცდაში და არ შეაფასა თავისი განსაკუთრებულობა. ეს, თითქოსდა, ბუნებრივი და სრულიად ლოგიკური პროცესი არც თუ ისეთი მარტივია. უამრავია ადამიანი, რომელიც იბადება, ცხოვრობს, კვდება და სრულებით არ ფიქრობს თავის დანიშნულებაზე და, მითუმეტეს, არ ცდილობს თავისი ადგილის, განსაკუთრებული ადგილის დამკვიდრებას.
თვითიდენტურობის პრობლემის საინტერესო ინტერპრეტაციას იძლევა ფრანგი ფილოსოფოსი პოლ რიკიორი (1), რომელიც თავის ხედვას ოდისევსის მაგალითის მეშვეობით გადმოგვცემს. ის მიიჩნევს, რომ იდენტურობის პრობლემა, რომელიც ყველა მოაზროვნე პიროვნებას უდგება, გულისხმობს არა მარტო მის პიროვნულ თვითგამორკვევას, თავისი საშუალებების და უნარების წვდომას, არამედ აგრეთვე ცნობას სხვების მხრიდან. არ არის საკმარისი, მე ვიცოდე ვინა ვარ და რა შემიძლია, შემდეგი ნაბიჯია _ სხვების მხრიდან ჩემი მეობის აღიარება, ჩემი ცნობა “ასეთად” თუ არ მოხდა, ჩემი მეობა, ჩემი თვითიდენტობა ვერ განსახიერდება, ვერ განმტკიცდება. ამის კარგ მაგალითს მართლაც ოდისევსი წარმოადგენს, რომელიც მრავალი წლით მოწყდა სახლს, სამშობლოს და ბრუნდება შინ, როგორც უცნობი. თავად მანაც ერთგვარად დაკარგა თვითშეგრძნების ძველი, ჩვეული ხატი და თავიდან უხდება თავისი მეობის თვითგამორკვევა, მისი შესაძლებლობების საზღვრების დადგენა და სხვებისთვის ამის კიდევ ერთხელ დამტკიცება. რასაკვირველია, ეს პროცესი არ იწყება ამ შემთხვევაში სუფთა ფურცლიდან. ოდისევს აქვს წარსული, საიდანაც მოჰყვება თილისმასავით მეხსიერების სურათები და უტყუარი სიმბოლოები, რომლებიც მხოლოდ მისია, მისი თავისებურების, ერთადერთობის ნიშნებია.
ათი წლის მანძილზე ოდისევსი მოდის სახლში, ითაკაში, და ამ ათი წლის მანძილზე ის უამრავ განსაცდელს ხვდება, რაც მისგან მოითხოვს გონიერებას, ერთგულებას, ვაჟკაცობას, სიმამაცეს, მოთმინებას, იმედს და რწმენას. მართალია, ამ გრძელ გზაზე მას ეხმარება ქალღმერთი ათენა, მაგრამ იმიტომაც ეხმარება, რომ ეს ოდისევსია, ან უნდა გახდეს ოდისევსი. ამასთან მტრებიც ჰყავს და ერთ-ერთი მათგანი ყოვლისშემძლე ზღვებისა და ოკეანეების ღმერთი- პოსეიდონია, რომლის წინააღმდეგობის დაძლევას განსაკუთრებული პიროვნულობა სჭირდება, სწორედ ოდისევსობა სჭირდება.
ჰომეროსს არაფერი აქვს ნათქვამი, რამდენად მნიშვნელოვანია დრო ამ თვითიდენტობის პოვნასა და განმტკიცებაში. რამდენად მნიშვნელოვანია ის იმისთვის, რომ იმის შემდეგ, რაც ოდისევსი `თავს გაიტანს~ და შეინარჩუნებს, მიიყვანს მიზნამდე, აიძულებს სხვებსაც, სცნონ მისი მეობა, მისი ერთადერთობა, მისი უფლებები, მისი ოდისევსობა.
დროის მნიშვნელობაზე არც რიკიორს აქვს რაიმე ნათქვამი. თვითიდენტობის მტკიცება ეს აქტია, უფრო სწორედ, აქტების მთელი წყება. და ამ აქტებს ზურგს უმაგრებენ სიმბოლოები, ნიშნები, რომლებიც მნიშვნელობას იძენენ ამ აქტების ფონზე, მაგრამ მათ გარეშე არაფრის მთქმელებია. ოდისევსის შემთხვევაში, მაგალითად, ეს სიმბოლოებია: ნაიარევი წვივზე, ან საიდუმლო ოდისევსის და პენელოპას საწოლზე, რომლის შექმნის ისტორია მარტო მათ იციან.
მაშ ასე, დრო: დრო, რომელიც უხილავია და მას ვერავინ ხედავს, თუმცა მის ძალას და გავლენას ყველა გრძნობს. ძნელია, შეუძლებელი უმტკიცო გარემოცვას, რომ იგივე ხარ ოცი წლის შემდეგაც. აქ, მართლაც, დამატებითი სიმბოლოები და საიდუმლო მოგონებები მნიშვნელობას იძენენ, მაგრამ მაინც გადაულახავი ზღუდეები ჩნდება.
ბერძნებისთვის დრო ყოველთვის წარმოადგენდა დიდ პრობლემას. დრო არარაციონალურია მათთვის და საჭიროა მისი მოშორება. ბერძნები დროს განიხილავდნენ ან როგორც “ციკლურ დროს~, რომელიც არ ვითარდება. ეს არის მარადისობა, რომელიც მოძრაობს წრეზე, ან როგორც `მითიურ დროს~, როდესაც დროს არ გააჩნია თანმიმდევრობა და აქვს დაბრუნების უნარი.
ოდისევსისთვის, თითქოსდა, დროს არცა აქვს მნიშვნელობა. ეს მისი ხვედრია, რაც დროზე არ არის დამოკიდებული, ის ყველა შემთხვევაში მოხდება და ეს ფაქტობრივად არის მუდმივი გამეორება, რომელიც ამჯერად ოდისევს უწერია განასახიეროს.
ქრისტიანობამ კარდინალურად შეცვალა ანტიკური, ბერძნული მიდგომა დროისადმი. ქრისტიანობისთვის თითოეულ სულს აქვს თავისი განსაკუთრებული ისტორია, რომლის წინასწარგანჭვრეტა შეუძლებელია. დრო აქ წარმოადგენს გადასვლას, როდესაც ხდება მისი დანიშნულების განსახიერება. ჩვენი ბედი არ განისაზღვრება წინასწარ რაღაც ნიშნებით, მაგალითად, ზოდიაქოს ნიშნებით, და ჩვენი დანიშნულება დამოკიდებულია იმაზე, თუ როგორ გამოვიყენებთ დროს, დროს, რომელიც თავისუფალია, ან ჩვენი დამრთგუნველია.
ჩვენი მატერიალობა იგივე დროა, რომელიც შეზღუდულია და სწორედ ეს ის ხანაა, ის პერიოდია, რომელიც მე მაქვს იმისთვის, რომ ჩემი იდენტობა დავამკვიდრო და მოვიპოვო მარადისობა. და ჩემი იდენტობა, რომელიც მარადისობას მიქადის, მტკიცდება სხვათა აღიარებითაც, ცნობით, ჩემი იდენტურობის ნიშნად ქცევით.
ეგზისტენციალისტების და, კერძოდ, ჰაიდეგერის (2) შეხედულებით, დრო ადამიანის ყოფიერების ყველაზე მნიშვნელოვანი მახასიათებელია. დრო არა მარტო დაკავშირებულია ზოგადად ყოფიერებასთან, არამედ სწორედ ადამიანის ყოფიერებასთან.
დროს, რომელიც ადამიანთანაა დაკავშირებული, ჰაიდეგერი უწოდებს `პირველსაწყის დროს~, ხოლო დროს, რომელიც არ არის უშუალოდ დაკავშირებული ადამიანთან, `წარმოებულ დროს~. დროს რომელსაც ადამიანი განიცდის, ჰაიდეგერი უწოდებს `დროებითობას~, რომელიც ყოფიერების როგორობა კი არა, არამედ თავად ყოფიერებაა, ანუ იქცევა თავად სუბიექტად. დროებითობა ყოველთვის ჩვენია და ჩვენშია, მისი მეშვეობით იხსნება ყოფიერება.
დროებითობას ჰაიდეგერი ახასიათებს ისეთი ნიშნებით, როგორებიცაა: სასრულობა, ექსტატიურობა, ჰორიზონტალობა, სიკვდილისკენ მიმართება. სასრულობა დაკავშირებულია ადამიანის არსებობის სასრულობასთან. ექსტატიურობა მდგომარეობს იმაში, რომ წარსული, აწმყო და მომავალი არსებობენ ერთდროულად და წარმოადგენენ `ექსტაზებს~ – ადამიანის სუბიექტური განცდების მომენტებს. ჰორიზონტალობა ნიშნავს იმას, რომ `პირველსაწყისი~ დრო არ არის დაკავშირებული განვითარების პროცესთან. მას ახასიათებს არა იმდენად განვითარება, როგორც განმეორება.
ჰაიდეგერი მიიჩნევს, რომ თანამედროვე ფილოსოფიაში ხდება აწმყოს აბსოლუტიზირება. სინამდვილეში კი წარსული, აწმყო და მომავალი ურთიერთგანაპირობებენ ერთმანეთს, ხდება მათი ურთიერთშეღწევა. წარსული მუდამ არსებობს და ზემოქმედებს აწმყოზე და მომავალზე, რომლებიც აგრეთვე ყოველთვის არსებობენ და ზემოქმედებენ ერთმანეთზე და წარსულზე.
განიხილება რა როგორც აწმყო, დრო განიხილება როგორც მუდმივი ყოფნა, ხოლო მომავლის ფორმით ის დაკავშირებულია შიშთან, მოლოდინთან, მოვალეობასთან. მარტო მიმართება მომავლისკენ ანიჭებს პიროვნებას ნამდვილ არსებობას.
ადამიანის არსებობა, ჰაიდეგერის მიხედვით, აერთიანებს დროის სხვადასხვა მომენტებს, აერთიანებს ყოფიერებას და დროს. მეტიც, ადამიანი თავად არის დროის შემქმნელი, ვინაიდან აწმყო და მომავალი, და, ამდენად, წარსულიც, დეტერმინირებულია მისი ქცევით და სამომავლო გეგმებით.
დროის გარეშე ადამიანი ვერ იქნებოდა ცალკეული არსება, მე იგივური გახდებოდა ღმერთის. ხანგრძლივობა, დროებითობა მე მაძლევს საშუალებას ვიურთიერთობო ღმერთთან და ამასთან მაშორებს მას. ხანგრძლივობას ახასიათებს ქმნადობა, ის არის არსებულის არსებობის საშუალება. დროის თითოეული მომენტი მარადისობის გამოვლენაა. ჰაიდეგერის იდეა წარსულის, აწმყოს და მომავლის თანაარსებობის შესახებ კარგად ეთანადება თანამედროვე მიდგომებსაც. ხანგრძლივობა წარმოადგენს სწორედ იმ ცნებას, რომელიც ყველაზე კარგად გამოხატავს დროის არსებობას ადამიანისთვის და მისი ამ სამი სახის (წარსული, აწმყო, მომავალი) არსებობის გამიჯვნის პირობითობას. დღეს ლაპარაკია იმაზე, რომ წარსული არის მომავლის მომავალი (ლაველი) და არ განსაზღვრავს მომავალს. პირიქით, წარსული გამუდმებით იცვლება მომავლის გავლენით. მართლაც, განუსაზღვრელი მომავლის შემთხვევაში ადამიანი შებორკილია, ის კარგავს ამ მომავალს, იმიტომ რომ ვერ ხედავს წარსულს. მხოლოდ ჩამოყალიბებული პიროვნება, რომელიც იდენტობის დამკვიდრების შედეგად ხედავს წარსულს, ფლობს მომავალს. მარტო წარსულის გამიჯვნით შესაძლებელია წინ სვლა და მხოლოდ მომავალს შეუძლია განსაზღვროს წარსულის რომელი მოვლენაა მნიშვნელოვანი. თავისუფალი ადამიანი უკან არ იხედება, ამბობს ოსკარ უალდი, მაგრამ წარსულისგან გათავისუფლება შესაძლებელია მხოლოდ მისი გაცნობიერებით.
წარსული გვაძლევს ჩვენ შთაბეჭდილებებს, შეფასებებს, იმედებს, გვიხსნის იმ გზებს და სფეროებს, სადაც ჩვენი მეობის ყველაზე სრული გამოხატვის შესაძლებლობაა, მაგრამ ამასთან წარსული სასოწარკვეთილების გრძნობის უდიდესი წყაროა. Aმდენად, მომავალი არა მეხსიერებაა წარსულის მომენტებზე, არამედ მათი გახსენების და გამოყენების უნარია. გამოკეტვა წარსულში არ წარმოადგენს სიცოცხლის გახანგრძლივებას. ხანგრძლივობა, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, მუდმივი ქმნადობაა. ამ თვალსაზრისით, ისტორია ეს პერსპექტივაა, რომელიც მოქცეულია წარსულისკენ, მაგრამ მის ცენტრს ყოველთვის წარმოადგენს აწმყო. თუ გავითვალისწინებთ, რომ ეს ცენტრი მუდამ გადაადგილდება, ამიტომ ისტორიაც იცვლება.
ჟან ლაკრუა საინტერესოდ ახასიათებს დროის და მარადიულობის ურთიერთმიმართებას; (4) მისი შეხედულებით, ეს მიმართება კარგად გამოიხატება სინდისის ქეჯნისა და მონანიების ანალიზში. სინდისის ქეჯნა მიმართულია წარსულზე და აქ ყოველთვის შეიძლება მოხდეს ისე, რომ ის გადაიქცევა სასოწარკვეთილებად. მართლაც, გამოკეტვა წარსულში, მარტო მისით ცხოვრება, მისი უარყოფითი მხარეების მუდმივი გადასინჯვა და უუნარობა მისი გადალახვისა სხვა არაფერია, თუ არა სასოწარკვეთილება. იუდასა და წმინდა პეტრეს შორის განსხვავება არა მათი შეცოდების ხარისხშია, არამედ იმაში, რომ იუდა მოიქცა წარსულისკენ, ვერ გადალახა ის და სასოწარკვეთილებაში ჩავარდა, რამაც თვითმკვლელობამდე მიიყვანა. ხოლო წმინდა პეტრემ თავისი მზერა მომავლისკენ მიაპყრო, იმედისკენ, სასოწარკვეთილი ადამიანი თავისი წარსულის ტყვეა. საინტერესოა აგრეთვე, რომ მომავლისკენ სვლა, მონანიება, ქმნადობა ძალიან ხშირად საზოგადოებაში დაბრუნებაა, ადამიანებთან და ადამიანებისთვის ყოფნაა.
მონანიება მიმართულია მომავლისკენ. ეს მეტაფიზიკური გრძნობაა, რომელიც გადალახავს დროს და მარადიულობას შეეფარდება. უნებურად მახსენდება ვან-გოგის მიერ მოყვანილი ამბავი – კაცი მიდიოდა სალოცავად და ფიქრობდა: ღმერთო, იქნებ მთელი ჩემი ჩანაფიქრი ამაოა?! ვინ იცის, ღირს თუ არა რაიმის კეთება? ან თუ გავაკეთებ კიდეც, რამდენად შესაძლებელია შედეგის მიღება? ან კი მოვასწრებ ამ შედეგის მიღებას? ასეთ ფიქრებში გართულს შემოესმა ხმა. მოიქეცი ისე, თითქოს უკვდავი ხარ და ყველაფერი კარგად იქნება.
მაგრამ ასეთი მიდგომა სამართლიანია და ქმედითი საქმის დაწყებისას. სინამდვილეში, სიცოცხლე ეს მუდმივი დასაწყისია. წარსულის გადალახვა დასაწყისს ნიშნავს; ჩაკეტილი სამყაროდან გარეთ გასვლაა, კომუნიკაციის, ურთიერთობისთვის მზადყოფნაა – და ამ მზადყოფნის მოსპობა მომავლის ჩახშობის ტოლფასია. წარსულიდან გამოსვლა მომავლისკენ, მარადიულისკენ სვლაა. აქ ჩნდება ახალი საშიშროება, სამომავლო ცრუ მზადყოფნის განცდა, რომელიც უშედეგოა და წარმოადგენს მაუვაისე ფოი, ცრუ არჩევანს ან ყალბ არჩევანს. აქ არ შეიძლება არ გავიხსენოთ ჩიჩერინის არაჩვეულებრივი ფრაზა მოცარტზე: `მას ყოველთვის ახსოვდა, რომ მოკვდავია~. ყოფიერება, რომელიც იგივე დროში ყოფნაა, განსახიერებული პარადოქსია, ერთი მხრივ, ადამიანი მუდამ ლახავს წარსულს და მომავლისკენ მიემართება, მარადიულობაში, და, მეორე მხრივ კი, მას მუდამ ახსოვს, რომ მოკვდავია, რომ ყოველი წუთი შეიძლება უკანასკნელი აღმოჩნდეს და მხოლოდ ამ ორი განცდის გამთლიანებით ადამიანი იქცევა პიროვნებად და პოულობს თავის იდენტურობას.
აქ არ შეიძლება არ შევნიშნოთ, რომ წარსულში არის ფაქტიური მოვლენები, რომელთა შეცვლა შეუძლებელია, მაგრამ ფაქტები ეს მატერიალური სფეროა. ადამიანი კი განისაზღვრება არა ფაქტებით, არამედ აქტებით. მართალია, მომხდარი ფაქტი არ შეიძლება შეიცვალოს, თუნდაც მონანიებით, მაგრამ შეიძლება შეიცვალოს მისი საზრისი. ადამიანის ცხოვრებაში არაფერია საბოლოო, გაყინული, არაფერია წარსული. აწმყო, რომელიც მარადიულის ამწუთიერი არსებობაა ახალ და საკუთარ მნიშვნელობას ანიჭებს წარსულსაც და მომავალსაც. და ეს სვლა წარსულიდან მომავლისკენ ხანგრძლივობის წყალობით ნიშნავს ადამიანის მარადიულობასთან წილხვედრობას, რაც იგივეა, რაც მისი იდენტობის მუდმივ მტკიცებას დროში დაუღლელი აქტებით, შრომით.
ჩვენ აღვნიშნეთ, რომ იდენტობის დამკვიდრებისთვის აუცილებელია სხვების აღიარება, ერთგვარი დასტური გარედან, რაც, როგორც უკვე ითქვა, მომავლის თვალსაზრისით წარსულის განსაზღვრაცაა და თავისი ერთადერთობის ნიშნების, სიმბოლოების დაფიქსირებაც, რაც ცნობილი და მიღებული იქნება იმ გარემოცვით, ადამიანის ან ადამიანთა ჯგუფის მიერ, რომელიც აუცილებელია ჩემი იდენტობის განსამტკიცებლად. აქ ჩნდება სარკის მნიშვნელობა ადამიანისთვის და მისი მეობის ფორმირებისთვის.
საგანგებო მომენტს წარმოადგენს ადამიანისთვის ის პერიოდი, როდესაც ბავშვი იწყებს თავის ცნობას სარკეში, ანუ თავისი გამოსახულების და შინაგანი მეობის ერთმანეთთან დაკავშირებას. სარკე, ერთი მხრივ, ადამიანს ეხმარება თავს შეხედოს გარედან, ობიექტურად და, მეორე მხრივ, საშუალებას აძლევს მას გარეგნობის უსიამოვნო ნაკვთები შეცვალოს, დაფაროს. ანუ სარკე, თითქოსდა, შიგნიდან გარეთ სასურველი ნიშნების გამოტანისა და გამოსახვის საშუალებაა და შემდეგ შინაგანი გამოძახილის მიხედვით, ამ გარე გამოსახულების კორექტირების საშუალებაცაა.
სარკე იდუმალების შემცველი საგანია – ასეთი ნაცნობი, მისაწვდომი და ამასთან, უამრავი საიდუმლოს შემცველი. უამრავი მითი, ზღაპარი, თქმულება სწორედ ამ მიმართებას ასახავს სარკისადმი. მიცვალებულის სახლში დასვენებისას, სარკეს აფარებენ ტილოს, ღია კარებში სარკე არ უნდა ჩანდეს, სარკეთი მკითხაობენ, ყვებიან მის ჯადოსნურ უნარზე.
ამბობენ, რომ სარკეების მეშვეობით შესაძლებელია დროის შეკუმშვა და პირიქით, დროის გაწელვა. ამ თვალსაზრისით ტიბეტში არსებულ კლდოვან სარკეებს (ბუნებრივ სარკეებს) ზოგიერთი მოგზაური და მკვლევარი `დროის მანქანას~ უწოდებს. Eასეა თუ არა, მაგრამ უეჭველად უნდა ვაღიაროთ, რომ სარკე გარკვეული იდუმალი ენერგიის წყაროდ იქცევა, თუ მასთან დაკავშირებულ უამრავ ლეგენდას და ისტორიას გავიხსენებთ. ის იქცა ისეთ სიმბოლოდ, რომელიც თავის თავში უამრავ გეშტალტს ატარებს, თუ შეიძლება ეს ფსიქოლოგიური ტერმინი ამ შემთხვევას მივუსადაგოთ. ძნელია იმის განსაზღვრა, თუ რამდენად მისტიურია სარკე, მაგრამ ის ასეთი გახდა მისი საგანგებო ფუნქციის და მისდამი დამოკიდებულების გამო.
ის, ვინც სარკეში იყურება, ძალიან ხშირად აიგივებს სარკეში არსებულ გამოსახულებას რეალობასთან. ეს პრობლემა წარმოადგენს იმ ტრადიციული განსხვავების მაგალითს, რომელიც არსებობს მოჩვენებითობასა და რეალობას შორის, რაც ბერტრან რასელის აზრით, `ერთ-ერთი ისეთი განსხვავებაა, რომელიც იწვევს ფილოსოფიაში ყველაზე დიდ პრობლემებს~.
ამრიგად, სარკე, რომელშიც ადამიანს თავისი რეალური, ჭეშმარიტი სახის დანახვა სურს, შეიძლება მოჩვენებითობის და, ამდენად, ყალბი წარმოდგენის საფუძველი გახდეს. ადამიანი, რომელიც სარკის წინ მეტ-ნაკლები წარმატებით იქმნის თავის გარეგნულ იმიჯს, შეიძლება ამ იმიჯის ტყვე გახდეს და მისით შეანაცვლოს თავისი შინაგანი პიროვნული არსი, ანუ მისწრაფება ქმნადობისკენ, ჭეშმარიტი `მეს~ ძიება გადაიფაროს სარკეში წარმოდგენილი ხელოვნური გამოსახულებით. უნებურად გვახსენდება მითი ნარცისზე, რომელმაც თვალი ვერ მოწყვიტა თავის გამოსახულებას წყალში და მისი მთელი ცხოვრება ამ გამოსახულების ტკბობად გადაიქცა.
სინამდვილეში ადამიანებს გვსურს ნოზიკის სიტყვებით: `ვიყოთ განსაზღვრული სახით განსაზღვრული პიროვნებები~ (6.) ანუ გვსურს ნამდვილი არსებობა, ნამდვილი იდენტობის პოვნა, ნამდვილი ქმედება, მარადისობასთან შეხება. შეუძლებელია ადამიანი პიროვნებად ჩამოყალიბდეს, თუ მან არ გადალახა თავისი წარსული ვითარებები, თავისი წინა, არასრულყოფილი, ცდომილი მეობები (რაზეც უკვე ვისაუბრეთ).
მაგალითისთვის შეიძლება მოვიყვანოთ ჩვენი მოზარდობის დროინდელი სულელური, ხშირად ულმობელი ქმედებები, მაგრამ ბევრი ადამიანი ამას ლახავს და ყალიბდება საკმაოდ დადებით პიროვნებად. მაგრამ ამისთვის აუცილებელია ნამდვილი გამოცდილება, საკუთარ შეცდომებზე სინდისის ქეჯნა და მონანიება.
არისტოტელეც თავის `ნიკომაქეს ეთიკაში~ აღნიშნავს, რომ ევდემონია ანუ ხანგრძლივი ნამდვილი ბედნიერება და კეთილდღეობა ეს ისეთი რამეა, რაც შეიძლება დავახასიათოთ როგორც მოღვაწეობა, ქმედება. ნამდვილი ადამიანი, პიროვნება არის არა ადამიანი, როგორიც ის არის, არამედ როგორიც ის უნდა გახდეს ქმნადობის პროცესში.
დავუბრუნდებით რა სარკეს, უნდა შევნიშნოთ, რომ სარკე ასე თუ ისე მაინც გვიჩვენებს, რა გვსურს, როგორი გვინდა ვიყოთ, რა გრძნობები გვინდა აღვბეჭდოთ ჩვენს გარეგნობაში, როგორ გვინდა მოვაჩვენოთ თავი ჩვენს ირგვლივ მყოფებს. თუ შევიზღუდებით მხოლოდ გარეგნული იმიჯის შექმნით და ამით დავკმაყოფილდებით, რასაკვირველია, ჩვენს შესაძლო ჭეშმარიტ პიროვნულობას ვერასოდეს მოვიპოვებთ. სარკეში ხელოვნურად შექმნილი სახე ხომ ყოველთვის რაღაც მზა-მზარეული ხატია, კალკია უკვე ვიღაცის მიერ შექმნილი ხატისა, ეს მორგებაა სხვისი იერის, უცხო სიმბოლოს გამრავლებაა. აუცილებელია საკუთარი სიმბოლოების, საკუთარი ნიშნების და იდუმალი გამოცდილების არსებობა, რაც პიროვნულობის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ატრიბუტს შეადგენს. სარკეში მათი აღმოჩენა ან შექმნა შეუძლებელია; ისინი თავად იქმნება ადამიანის რეალური ქმედითი ცხოვრებით და ხშირად სრულებით არ ემთხვევა სასურველს, თუმცა კი ყოველთვის არსებობს მათი შეცვლის და სრულყოფის საშუალება წარსულის გადალახვით და მომავლისკენ სწრაფვით. ხდება ისედაც, რომ დამდგარი აწმყო უფრო მშვენიერია და მდიდარი, ვიდრე ადამიანს შეიძლება წარმოედგინა. სარკეში დანახული თავისი საოცნებო გამოსახულება ამ შემთხვევაში ახალ ცდუნებად იქცევა წარსულად ქცეულ აწმყოში დასარჩენად. წარსული კი, როგორც ითქვა, მკვდარია და არარსებული, თუ მას მომავალი არ გარდაქმნის.

ლიტერატურა

1. Рикер. Путь к признанию М. РОССПЭН. 2010.
2. Хайдеггер М. Бытие и времяю М. 1997.
3. Сартр Ж-П Экзистенциализм – это гуманизм// Сумерки богов. М. 1989.
4. Лакруа Ж. Избранное. Персонализм. М. РОССПЭН. 2004
5.
6.

Advertisements

კომენტარის დატოვება

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s