ცირა კილანავა _ „ქალაქი, სადაც ვერ იპოვნეს ადამიანი“


და თქუა: ნუ რაი, უფალო, უკუეთუ ვიტყოდი
მერმე ერთგზისღა
და იპოვნენ თუ ათნი? და თქუა: არა წარვწყმიდო
ათთათვის.
(დაბადება, 18; 32)

მხატვრული ტექსტი მეტად ღია და, ამავე დროს, დახურული მოცემულობაა. მისი წაკითხვა შესაძლებელია უამრავ კონტექსტში (ან სულაც – უკონტექსტოდ); ამასთან, არ არსებობს დადგენილი ფორმულა, რომლის მიხედვითაც დანამდვილებით ამოიცნობა ამა თუ იმ ტექსტის შინა არსი; შესაბამისად, მრავალგვარია ტექსტის დეკოდირების მოდელიც; თუმცა, დანამდვილებით მაინც ვერავინ იტყვის (მათ შორის, თავად ავტორიც), რომ საბოლოოდ ამოხსნა მხატვრული ტექსტის საიდუმლო. ლიტერატურის მთელი მიმზიდველობაც ალბათ სწორედ ესაა – ამოცნობის, ბოლომდე წვდომის მომნუსხველი შეუძლებლობა…

ყველა ტექსტს (მით უფრო, მხატვრულს) თავისი ხიბლი აქვს, მაგრამ გამორჩეულად საინტერესოა ტექსტი, რომელიც რეციპიენტის ეპოქაში იქმნება და რომლის ღირებულებაცა და ადგილიც სხვა ტექსტებს შორის, ფაქტობრივად, არაა განსაზღვრული (ეს დროისა და ეპოქის პრეროგატივაა). ასეთ შემთხვევაში, თანაბარია თავისუფლებისა და პასუხისმგებლობის ხარისხი (ხელოვნებისა და მასთან დაკავშირებული პასუხისმგებლობის პრობლემა ძალზე ღრმად და საინტერესოდ აქვს გაანალიზებული მიხაილ ბახტინს).

ეს წერილი ეხება თანამედროვე ქართველი პოეტის – გიორგი ზანგურის – ლექსს – „ქალაქი, სადაც” (2005 წ.), რომელსაც სრული სახით წარმოვადგენთ:

ბინძური ხალხით დასახლებულ ტერიტორიას –
ქალაქს, რომელსაც დაუნგრიეს სიცილის სკოლა,
სიზმრის მოყოლად გაუმხილეს მტერს ისტორია
და ყოველ ღამეს ტრადიციად გადექცა სროლა;

სადაც კარგავენ მეგობრები ძმობის შეგრძნებას
და პოეტები განთიადებს აღარ ხვდებიან,
სადაც ქალისთვის სიყვარულის ახსნა შეგრცხვება
და ლოლოები მაისშიაც აღარ დნებიან.

ნაგავსაყრელზე რომ შეხვდება გოგონას ბიჭი,
ყვავილის ნაცვლად რომ მიართმევს გატეხილ სარკეს…
იქ, სადაც კვდება მიჯნურებში ალერსის ნიჭი
და ბუხარს შეშად უკეთებენ ბალზაკს და მარკესს.

ქალაქს, რომელსაც სასაფლაოს გალავანი აქვს
და მტრედებს ჭამენ, ისე შიათ დაკარგვა რწმენის,
ღამე კახპებით დატვირთული ქარავანია,
სადაც სიცოცხლე სულელია, სიკვდილი – ბრძენი.

სადაც ყოველთვის საუბრობენ ძალიან ცოტას,
მაგრამ ნერვებით, ერთმანეთის ზიზღით, ხმამაღლა,
სადაც სიკეთე გამოცდაზე აბარებს ცოდვას
და სიყმაწვილე ნაოჭებმა მტვერში დამარხა.

ასეთ ქალაქში შემოფრინდა ზაფხულის მაცნე,
პეპლების გუნდით, ყვავილების ლურჯი ნიავით,
იწრიალეს და საღამომდე ვერაფრით გაძლეს
ქალაქში, სადაც ვერ იპოვეს ადამიანი.

ლექსი, სტრუქტურული და შინაარსობრივი თვალსაზრისით, ორ არათანაბარ ნაწილად იყოფა: პირველ მონაკვეთში (5 სტროფი) აღწერილია ქალაქი, ხოლო მეორე მონაკვეთში (ბოლო, მე-6, სტროფი) – მოვლენა, რომელიც ამ ქალაქის ცხოვრებაში განსაკუთრებული და საბედისწერო აღმოჩნდა.

ქალაქის სახეში (საინტერესოა, რომ ეს არაა გეოგრაფიული აღწერა) ყველაზე მეტად ორი მახასიათებელი იქცევს ყურადღებას: ესაა ბინძური ხალხით დასახლებული ტერიტორია, რომელსაც ,,სასაფლაოს გალავანი აქვს”, ანუ ქალაქის, როგორც განსაკუთრებული სივრცის, აღმნიშვნელად აქ გვევლინება ნეიტრალური (და, მოცემულ კონტექსტში, ნეგატიური) სიტყვა – ტერიტორია, რომელიც შემოსაზღვრულია სასაფლაოს გალავნით, ე.ი. ამ ადგილს გარესამყაროსგან მიჯნავს სიკვდილი. შესაბამისად, ამგვარად იზოლირებული სივრციდან თავის დაღწევა გულისხმობს იმ ზღვრის გადალახვას, რომელიც ქვეყნიერებას ორ (ამ და იმ) ნაწილად ყოფს. ამიტომაც ლოგიკურია, ვიფიქროთ, რომ ქალაქის მცხოვრებთაგან არავინ გასულა ჩაკეტილი წრიდან. მაგრამ, როგორც ჩანს, გალავანი არც სხვაობს იმისგან, რასაც საზღვრავს, რადგან პრინციპულად ერთი და იგივეა სასაფლაო (მკვდართა ქალაქი) და ქალაქი (ნეკროპოლისი), რომელიც ლექსში იხატება. ეს, არსებითად, თვითიზოლაციაა (ტექსტში, ფაქტობრივად, არც ჩანს წუხილიარსებული ვითარების გამო; არავინ განიცდის საშინელებას, რომელსაც თაობები ერთგვარი რიტუალურობით ეწირებიან მსხვერპლად). შეიძლება ითქვას, რომ ესაა სიკვდილით გარემოცული მასის ველური სწრაფვა თვითგანადგურებისკენ. სულიერი თვალსაზრისით, ნამდვილი სასაფლაო სწორედ ქალაქია. ამიტომაც, სიკვდილი აქედან გასვლა კი არ არის, არამედ – აქ დარჩენა.

ქალაქში მცხოვრებთ ავტორი აღნიშნავს მარკერით – ბინძური ხალხი,რომლის ცალკეულ ჯგუფებსაც წარმოადგენენ მეგობრები, პოეტები,მიჯნურები… მოცემულ შემთხვევაში, ეს ლექსიკური ერთეულები საკუთარ მნიშვნელობათა ანტონიმებად წარმოგვიდგებიან (მაგალითად,სიტყვა ,,მეგობარს” აქ არავითარი საერთო არ აქვს თავის შინაარსთან…) და კახპები; ხოლო ,,ბინძური”, გარეგნულ მხარეზე მეტად, სწორედ შინაგანი სამყაროს მახასიათებლად გვევლინება.

საგულისხმო ფაქტია ის, რომ თითქმის ყველა ასაკობრივი კატეგორიის ჩამონათვალში ერთხელაც არ ფიგურირებს ბავშვი/ბავშვობა, სიტყვა ,,ადამიანი” კი ლექსში ჩნდება ერთადერთხელ (უკანასკნელ სტრიქონში) და ისიც უარყოფითი კონტექსტით: ,,ქალაქში, სადაც ვერ იპოვეს ადამიანი”.

როგორც უკვე აღინიშნა, მთელი ტექსტი (ბოლო სტროფის გამოკლებით) ქალაქის აღწერას ეთმობა, მაგრამ არის ერთი (რიგით – მეორე) სტრიქონი, რომელშიც ჩანს ტრაგიკული ისტორიის დასაწყისი. ქალაქის ქცევა უსახურ ტერიტორიად, ფაქტობრივად, სწორედ აქედანიწყება. ამასთან, ესაა ერთადერთი სტრიქონი, რომელშიც ზმნას სუბიექტად ეწყობა სხვა/სხვები (კომპოზიციური, სიმეტრიული და წმინდა აზრობრივი თვალსაზრისით, ამ ფიგურასთან უშუალო კავშირს „ქალაქი, სადაც ვერ იპოვეს ადამიანი“ ქმნის ბოლო სტროფის ზაფხულის მაცნე, როგორც თვისებრივად სხვა,უცხო).

ამ საზარელი სივრცის ისტორიაში მხოლოდ ორჯერ ჩაერევიან გარედან (ეს მომენტები ფორმობრივადაცაა ნაჩვენები ტექსტის პირველ და ბოლო, ე.ი. სასაზღვრო, სტროფებში მათი წარმოდგენით). [ისტორიის] დასაწყისად გვევლინება ნგრევა (ქალაქს, რომელსაც დაუნგრიეს სიცილის სკოლა, რასაც მოჰყვება სიზმრის მოყოლად მტრისთვის ისტორიის გამხელა), მის დასასრულად კი იქცევა სულიერი აღდგომის ჟამის დადგომა (ასეთ ქალაქში შემოფრინდა ზაფხულის მაცნე). ორივე მომენტი ქალაქში სხვის, უცხოს შემოსვლას, ქმედებას უკავშირდება. თუ პირველი შემთხვევა დაცემის საწინდარი ხდება, მეორე აღდგომის, განახლების დასაბამად უნდა იქცეს, მაგრამ მხოლოდ ტრაგიკულ დასასრულად ფორმდება, რითაც საბოლოოდ მთავრდება მთელიისტორია.

რატომ ხდება ასე?

ცხოვრების სტილის მიხედვით, ამ ქალაქში ორი ტიპის სიმპტომთან გვაქვს საქმე:

I ტიპის სიმპტომები – წესად ქცეული მოვლენები:

ა) ყოველღამეული სროლა;
ბ) პოეტები განთიადებს აღარ ხვდებიან;
გ) ლოლოები მაისშიაც აღარ დნებიან;
დ) ბუხარს ცეცხლად უკეთებენ ბალზაკს და მარკესს;

II ტიპის სიმპტომები – ფასეულობათა კარგვა:

ა) კარგავენ მეგობრები ძმობის შეგრძნებას;
ბ) ქალისთვის სიყვარულის ახსნა შეგრცხვება;
გ) კვდება მიჯნურებში ალერსის ნიჭი…

ამ ორი ჯგუფისგან განცალკევებით დგას ერთი განსაკუთრებით შთამბეჭდავი სახე: [და] მტრედებს ჭამენ, ისე შიათ დაკარგვა რწმენის (ეს ერთგვარი რემინესცენციაა პირველყოფილი საზოგადოების საჯარო ტოტემისტური ნადიმობებისა). ამასთან, იგი, ფაქტობრივად, ზემოთ წარმოდგენილ ორივე ჯგუფში შედის (მტრედების ჭამა ტრადიციად ქცეული მოვლენაა; რწმენის დაკარგვა კი ამ ქალაქში ჯერაც შიათ). საკუთარ თავში რელიგიური საწყისის მოშთობის ეს ცხოველური მოთხოვნილება საზარელია თავისი სახეობრივი ნატურალიზმით: საკრალურის დესაკრალიზება აქ შესაბამისი სიტყვიერი ფორმულითაა გადმოცემული: მტრედის/სულიწმინდის სახეში საჭმლის/ხორცის დანახვითა და რწმენის დაკარგვის მხეცური შიმშილით ადამიანები ღვთაებრივს ყველაზე მდაბალი ინსტინქტით ,,ეზიარებიან.”

სწორედ ამ ცენტრალური სიმბოლური სახით აიხსნება ისტორიის ასეთი ფინალი.

საზოგადოდ, ტექსტში ისტორიის სამი სახეა წარმოდგენილი:

1. ქალაქის დაცემამდელი წარსული – სიზმრის მოყოლად გაუმხილეს მტერს ისტორია;

2. ქალაქის დაცემის ისტორია – მთელი ლექსით გადმოცემული;

3. მეტაისტორია, რომელშიც უნდა ჩართულიყო და ვერ ჩაერთოქალაქი (ზაფხული, როგორც მარადიული სიცოცხლისა და ესქატოლოგიურ მომავალთან დაკავშირებული სიმბოლო).

ამათგან პირველი, ფაქტობრივად, დაკარგულია (ხსოვნაში შემორჩენილია მხოლოდ მისი გამხელის ამბავი); მესამე ყოფიერების მიღმა და მაღლა მდგომია, ხსოვნაში წამიერად გაელვებული; ეს ყველაფერიკი მოთხრობილია მეორე სახის ისტორიით, როგორც სულიერად მკვდარი ქალაქის ცოცხალი მატიანით.

ტექსტში წარმოდგენილია საინტერესო სიმეტრიული ქრონოტოპული მოდელი: სივრცე აღნიშნულია ოთხი სიტყვით: ტერიტორია, ქალაქი,ნაგავსაყრელი და განსაკუთრებით აქცენტირებული წევრ-კავშირით – სადაც, დრო კი მარკირებულია ასევე ოთხგვარად, სიტყვებით: ღამე, მაისი, ზაფხული, საღამო.

ორივე ჯგუფში შემავალი ლექსიკური ერთეულები ორ ქვეჯგუფად იყოფა:

სივრცე: ა) ტერიტორია, ქალაქი, ნაგავსაყრელი; ბ) სადაც;

დრო: ა) ღამე, მაისი, საღამო; ბ) ზაფხული.

ჯგუფებს შორის მიმართება პარადიგმატულ-სინტაგმატურია: ა ჯგუფში გაერთიანებული ერთეულები ქმნიან ერთ სახეობრივ სისტემას (მეტ-ნაკლებად კონკრეტული შინაარსით), ბ ჯგუფში წარმოდგენილი ერთეულები კი, თავიანთი სიმბოლური დენოტატებით (ესაა მათი ერთადერთი მნიშვნელობა) – მათს ოპოზიციურ მხარეს. სხვა სიტყვებით, სივრცის იმგვარი აღსანიშნი, როგორიცაა სიტყვა სადაც, გულისხმობს მხატვრული სახის (მოცემულ შემთხვევაში, ქალაქის) განზოგადებას, გაუცხოებას, აბსტრაჰირებას და იგი არ მიანიშნებს გეოგრაფიულ მოცემულობაზე; ხოლო დროის ის მარკერი, რომელიც ლექსშია მოცემული (ზაფხული) ქრისტიანული რელიგიისთვის (და უძველეს ხალხთა წარმოდგენებშიც) ტრადიციული ბინარული ოპოზიციის – ზამთარ-ზაფხულის – სიმბოლიკით აიხსნება.

ბუნებრივია, პირველ ქვეჯგუფთა სიტყვებსაც აქვთ თავიანთი სიმბოლური მნიშვნელობები (განსაკუთრებული სიღრმით – დროის აღ- მნიშვნელთ), მაგრამ მეორე ქვეჯგუფთა სიტყვები სწორედ იმით გამოირჩევიან, რომ მათი ინტერპრეტაცია შესაძლებელია მხოლოდ სიმბოლურ დონეზე, ემპირიული შინაარსისგან დამოუკიდებლად.

საზოგადოდ, ქალაქის, როგორც განსაკუთრებული სივრცის, სიმბოლური მნიშვნელობა გამორჩეულად ორ კულტურულ არეალში ჩამოყალიბდა: ანტიკურ და ბიბლიურ სამყაროებში. პირველში იგი დაუკავშირდა პოლისის ფენომენს (და შესაბამისად, სახელმწიფოებრივ აზროვნებას), მეორეში კი გამოვლინდა ანტინომიური წყვილის სახით, რომლის ერთ მხარეს ცოდვის ქალაქთა (ბაბილონის, სოდომისა და გომორის), მეორე მხარეს კი – ზეციური, მარადიული ქალაქის (იერუსალიმის) ფიგურები იდგა. განსხვავებული იყო, აგრეთვე, მოქალაქის ცნებაც (ერთ შემთხვევაში იგი უშუალოდ სოციალურ კონტექსტს გულისხმობდა, მეორე შემთხვევაში კი – რელიგიურს).

ამ თვალსაზრისით, უაღრესად საინტერესოა ქალაქთა დაარსებისა და განადგურების შესახებ ანტიკური და ქრისტიანული წარმოდგენებისანალიზი (მაგრამ ეს მეტად კომპლექსური პრობლემაა და მასზე აქ აღარ ვისაუბრებთ).1

ქრისტიანული ტრადიციის შესაბამისად, უდაბნოისა ქალაქმყოფლობა სიმბოლურად დემონურ სივრცეში ღვთაებრივი წესრიგის დამყარებასნიშნავდა (ანტინომიური წყვილი – უდაბნო-ქალაქი) და ამგვარი ღვაწლის წინასახედ უდაბნოში მაცხოვრის გასვლა იქნა მიჩნეული. ძველი აღთქმის დონეზე კი დავით მეფსალმუნის მიმართვაში იერუსალიმისადმი (ფს., 136, 5) ერთდროულად კონკრეტული ქალაქიც იქნა მოაზრებული და – ზეციური ქალაქის არქეტიპიც:

უკუეთუ დაგივიწყო შენ, იერუსალემ, დაივიწყენ მარჯუენეცა ჩემი!2

ჩამოყალიბდა რელიგიურ და სახელმწიფოებრივ ცენტრთა (გამორჩეულ და წმინდა ქალაქთა) კულტურა; კაცობრიობის ისტორიაში შევიდა არაერთი განსაკუთრებული ქალაქის სახელი3 …

ჩვენთვის საინტერესო კუთხით, მსოფლიო ლიტერატურის ისტორიაში მნიშვნელოვანია უტოპიურ ან აბსტრაქტულ ქალაქთა სახეები (შუა საუკუნეების ტექსტებში ასახული ქალაქები შთაგონებულია, როგორც წესი, სწორედ რელიგიურ ქალაქთა სიმბოლური მნიშვნელობებით); სიმბოლისტი ავტორების ლექსთა ციკლები (სოფლისა და ქალაქის დიქოტომიით); დასავლურ და აღმოსავლურ კინემატოგრაფში ასახული ქალაქები, XX საუკუნის მეორე ნახევრის მსოფლიო პროზაში შექმნილი ქალაქთა სახეები…

გიორგი ზანგურის ლექსში წარმოდგენილი ქალაქის სახის ინტერპრეტირება ზემოთ ჩამოთვლილ თითქმის ყველა კონტექსტშია შესაძლებელი; განსაკუთრებით თვალშისაცემია მისი ტიპოლოგიური კავშირი ბიბლიურ ცოდვის ქალაქებთან, ასევე – შექსპირის 66-ე სონეტის ინტონაციასთან, რეი ბრედბერის რომანში „451 ფარენჰაიტით” აღწერილ სამყაროსთან, ეჟენ იონესკოს „მარტორქებთან” და ა.შ.

ამ მომხიბლავ მასშტაბურობაში გადასვლამდე უთუოდ მართებულია მისი განხილვა, უწინარეს ყოვლისა, ქართული ლიტერატურის კონტექსტში, კერძოდ კი, გალაკტიონის ლექსთან („ი. ა”. 1916 წ.) კავშირში. მათ შორის, ფაქტობრივად, ერთსაკუნოვანი დროითი დისტანციაა; გარდა ამისა, თვალსაჩინო განსხვავებები უფრო მეტია, ვიდრე – მსგავსებები. მაგრამ ამ განსხვავებებს (ანუ დაშორების წერტილებს), როგორც ირკვევა, ერთიანი სურათის რეკონსტრუირებისთვის ისეთივემნიშვნელოვანი ფუნქციური დატვირთვა აქვს, როგორიც – მსგავსებებს (ანუ შეხვედრის წერტილებს).

მაგისტრალური ხაზი, რომელიც ამ ორ ტექსტს ერთმანეთთან არსებითად აკავშირებს, არის უადამიანო ქალაქის სახე.

გალაკტიონის ტექსტში მთელ ტრაგიზმს ქმნის ბავშვის სიკვდილის დაუნახაობით გამოწვეული საზარელი განცდა (საყოველთაო აპათიის საშინელების ვერდატევნით შეშლილი ქუჩა ერთადერთ ჭირისუფალად რჩება), უადამიანებო ქალაქის სულიერი სიცარიელე და უსახურობა; ზანგურის მიერ დახატულ ქალაქში ბავშვის (თუნდაც, გარდაცვლილის) ხსენებაც არაა (მისი სამყარო სიცილის სკოლის ნანგრევებშია დამარხული). ეს ქალაქი განწირულია, რადგან ვერ ცნობს ზეციდან მოსულ მაცნეს; განწირულია, რადგან ამ ქალაქში, სადაც ბინძური ხალხი ცხოვრობს, არ აღმოჩნდა ადამიანი (ბიბლიური სოდომისაგან განსხვავებით):

ასეთ ქალაქში შემოფრინდა ზაფხულის მაცნე,
პეპლების გუნდით, ყვავილების ლურჯი ნიავით,
იწრიალეს და საღამომდე ვერაფრით გაძლეს
ქალაქში, სადაც ვერ იპოვეს ადამიანი.

მოცემულ სტროფში ლექსიკურ და აზრობრივ დონეზე რამდენიმე საინტერესო პარალელი ივლება გალაკტიონის ლექსის ცალკეულ სახეებთან: მალენიავი – ლურჯი ნიავი – მოფრენა- ანგელოზები – მაცნე და უადამიანებო ქალაქი. თუმცა, XX საუკუნის დასაწყისისა და XXI საუკუნის დასაწყისის ამ ტექსტთა მიმართების პრობლემა მხოლოდ ამით არ ამოიწურება. მათ შორის არსებითი კავშირი ურთიერთდამოკიდებულებაშია და არა – ოდენ სახეობრივ სისტემათა შესაბამისობაში.

სხვა სიტყვებით – მართალია, ფრაგმენტული სახით, მაგრამ მაინც შესაძლებელია თანამედროვე ქართულ პოეზიაში ბიბლიური მოდელით შთაგონებული ქალაქის პოეტური ხატის ერთი წახნაგის რეკონსტრუირება. კერძოდ, „ქალაქი, სადაც” ერთგვარი გამოძახილია (შეიძლება ითქვას, ცარიელ ადგილთა თავისებური შევსებაც კი) ლექსისა „ი.ა”, უფრო ზუსტად – თუ ამ უკანასკნელში ბავშვის4 აღსასრულია ნაჩვენები, ზანგურის ლექსი საზარელი მოვლენის შემსწრე და დამვიწყებელი ქალაქის ისტორიის დასასრულს ასახავს. ესაა, ფაქტობრივად, ისტორია დაცემული და უმომავლო ქალაქისა, რომელსაც მოუკვდა (თუ რომელმაც მოკლა?!) ნუკრისთვალება და მიმოზისთმება5 ბავშვი და თავისი ცნობიერებიდან სამუდამოდ ამოშალა, მერე კი გამოსახსნელად მოევლინა ზაფხულის მაცნე.

ლექსში ეს სახე გამორჩეულია თავისი ბუნდოვანებით, კოდირებულობით, რადგან არაა სახელდებული, მასზე მინიშნებულია მხოლოდ; ნათქვამია, რომ იგი არის ზაფხულის მაცნე და ქალაქში პეპლების გუნდითადა ყვავილების ლურჯი ნიავით შემოდის. ეს კონტექსტი მრავალმხრივ საგულისხმოა. პეპლების, ყვავილებისა და ნიავის ქრისტიანული სიმბოლური მნიშვნელობები, ფაქტობრივად, ერთმანეთის ადეკვატურია6 და სამივე მათგანი სულს, მისი უკვდავების იდეას უკავშირდება.

მოცემულ კონტექსტში იგი გათავისუფლების, როგორც უმაღლესი ღირებულების, კონცეპტითაა გაშინაარსებული და მიმართულია სხვათა (მკვდართა ქალაქში დარჩენილების) ხსნისკენ.7 მაგრამ ქალაქივერ ცნობს ზაფხულის მაცნეს, რომლის სახეც უშუალოდ უფლის ანგელოზს უკავშირდება;8 უსაშველობის ტრაგიზმი კი განსაკუთრებული სიმწვავით ჩანს სიტყვებში: ,,იწრიალეს და საღამომდე ვერაფრით გაძლეს…”

თუ გალაკტიონის ტექსტში ნაწარმოების ეთიკურ ცენტრად ბავშვის ფიგურა მოიაზრება (მოვლენები სწორედ მის გარშემო ვითარდება), ზანგურის ტექსტში ამგვარი ცენტრი არ არსებობს; გალაკტიონის ტექსტში ერთიანი სიუჟეტური ხაზია წარმოდგენილი, მაშინ როცა ზანგურთან ამბავი, როგორც ასეთი, მხოლოდ ტექსტის დასასრულს იწყება და მაშინვე წყდება ქალაქის სახის ორ ფაზას შორის (წარსული და ახლანდელობა) მნიშვნელოვან სხვაობას ქმნის, აგრეთვე, ხმის, როგორც ნიშნის, ორგვარობა:პირველ შემთხვევაში მის აღმნიშვნელად გვევლინება კივილი („შეშლილი სახით კიოდა ქუჩა“) და სიმღერა („და გაისმოდა დების სიმღერა“), მეორე შემთხვევაში კი – ხმამაღალი საუბარი („სადაც ყოველთვის საუბრობენ ძალიან ცოტას, მაგრამ ნერვებით, ერთმანეთის ზიზღით, ხმამაღლა“).

ორივეგან ერთია ხედვის რაკურსი – ესაა მიწიდან დანახული სამყარო („მოფრინდნენ ლურჯი ანგელოზები”/ „შემოფრინდა ზაფხულის მაცნე”); ხაზგასმულია ზეცისა და მიწის ტრადიციული ბინარული ოპოზიციის პრინციპული მნიშვნელობა.9

მაგრამ თუ გალაკტიონის ლექსში მტვრიანი ქალაქის საპირისპირო მნიშვნელობის სივრცედ სოფელიც მოიაზრება („მზეზე ყვაოდა სოფლადალუჩა“), ზანგურის ტექსტში ეს ალტერნატივა მოხსნილია; ზაფხულის (სიმბოლური შინაარსით, იგივე – გაზაფხულის) დადგომა არც კი იგრძნობა (ლოლოები მაისშიაც კი აღარ დნებიან) აქ არავინ იყურება ცისკენ…

სწორედ ამიტომ მისთვის უცხო და საბოლოოდ განუხორციელებელია მარადიული გაზაფხულის სიხარულის შეგრძნება.

საზოგადოდ, საანალიზო ტექსტის ძირითად პასაჟთა განხილვა და არსებითი პრობლემის დადგენა თავისთავად უკვე აყალიბებს დასკვნებს. ამასთან, მიღებულ შედეგებს, განსაკუთრებული ფორმულირებისსახით, მკითხველს საგანგებოდაც შეახსენებენ. მოცემულ შემთხვევაში, ეტიკეტის დაცვის აუცილებლობაზე მაღლა უსათუოდ დგას დაფიქრება აბრაამისა და უფლის დიალოგში სოდომის გადასარჩენად დასმულ უკანასკნელ კითხვაზე.

_________________

1 „სიმბოლოთა სისტემაში, კულტურის ისტორიაში რომ გამომუშავდა, განსაკუთრებულ ადგილს იკავებს ქალაქი. ამასთან, გამოსაყოფია ქალაქის სემიოტიკის ორი მთავარი სფერო: ქალაქი, როგორც სივრცე და ქალაქი, როგორც სახელი” (Ю.М.Лотман. Семиосфера (Культура и взрыв внутри мыслящих миров. ჩтатьи. Исследования. Заметки). С-П, 2004. გვ. 320).

2 მათეს სახარების მიხედვით კი, ცოდვით დაცემული იერუსალიმის სახე იკვეთება მისდამი ქრისტეს მიმართვაში: „იერუსალემ, იერუსალემ, წინასწარმეტყველთა მკვლელო და შენდამი მოვლინებულთა ქვებით ჩამქოლველო!..” (მათე, 23, 37).

3 ამ თვალსაზრისით საინტერესოა XX საუკუნის ცნობილი არქიტექტურული ექპერიმენტის გახსენებაც. საქმე ეხება ბრაზილიის, როგორც მომავლის ქალაქის,შენების იდეას. ამის შესახებ საგანგებოდ საუბრობს უმბერტო ეკო თავის წიგნში (У. Эко., Отсутствующая Структура (Введение в Семиологию), С-П, Symposium, 2006).

4 სიმბოლოთა ენციკლოპედიაში ბავშვის სახის ახსნისას სწორედ გალაკტიონის „ი.ა” არის დამოწმებული თომას მანის რომანთან კავშირში: „საუკუნოვანი ტრანსფორმაციის შემდეგ, ეს სახე-სიმბოლო წარმოგვიდგება ჰანო ბუდენბროკად (თომას მანის რომანის „ბუდენბროკების” პატარა გმირი), რომელიც ადამიანის ყველაზე სათუთ, ყველაზე მტკივან, ყველაზე დაუცველ ბუნებას განასახიერებს და იღუპება კიდეც… განა რაღაც მსგავსი განწყობა არაა გალაკტიონის ლექსში… ჰანო ბუდენბროკი ერთგვარი ილუსტრაციაა ფრიდრიხ ნიცშეს თეზისისა, რომლის თანახმადაც, „ბავშვი” სიმბოლოა ასაკით მოტანილი შინაგანი განწმენდისა და სისადავის („ასე იტყოდა ზარატუსტრა”)”, ხოლო ,,ქრისტიანულ იკონოგრაფიაში სწორედ ბავშვებად გამოისახებიან მართალთა სულები” (ზ. აბზიანიძე, ქ. ელაშვილი. სიმბოლოთა ილუსტრირებული ენციკლოპედია. ტ. I., თბ., 2006 გვ. 31-33.)

5 საგულისხმო ფაქტია ის, რომ მიმოზის რელიგიური სიმბოლიზმი აღდგომის რწმენაში მდგომარეობს (დასახ. ნაშრ., გვ. 108).

6 სიმბოლური სახისმეტყველებით, პეპელა სულის განსახიერებაა (ბერძნულად ეს სიტყვა იმავდროულად სულსაც აღნიშნავდა), ყვავილის სიმბოლიკა კი დაბადების, სიცოცხლის,სიკვდილისა და აღორძინების მარადიულ წრებრუნვას უკავშირდება, ხოლო ნიავისულიწმინდის გამოვლინების ერთერთი სახეა. ზედმეტიც კია იმის თქმა, რომ ლურჯი ფერი უშუალოდ ზეცას მიემართება.

7 „ქალაქში შესვლისა” და მისი „ხსნის”, სიკვდილის დაძლევისა და გამარჯვების (ტრიუმფის) მეტაფორებზე საუბარია ფრეიდენბერგის მრავალმხრივ საინტერესო წიგნში „სიუჟეტისა და ჟანრის პოეტიკა” (О. М. Фреиденберг. Поэтика сюжета и жанра (под ред. Н. В. Брагинской). М. 1997.).

8 ქრისტიანული საღვთო სიმბოლიზმის მიხედვით, ეს სახე, ამავდროულად, სულიწმინდასაც უკავშირდება, რომლის ხილული განსახოვნება, მტრედი, ,,უძველესი დროიდან ითვლებოდა ღვთაებრივი სიწმინდისა და უმანკოების სიმბოლოდ. მასში ხედავდნენ ზეციურ მაცნეს, ერთგვარ ,,კურიერს” ადამიანსა და უფალს შორის” (ზ. აბზიანიძე, ქ. ელაშვილი., სიმბოლოთა ილუსტრირებული ენციკლოპედია. ტ. I., თბ., 2006 გვ. 153).

9 „მიწიერი ცხოვრება უპირისპირდება ზეციურს, როგორც დროებითი მარადიულს დაარა – სივრცობრივი თვალსაზრისით… გეოგრაფია წარმოდგება როგორც ეთიკურიცოდნის ნაირგვარობა” (Ю.М.Лотман. Семиосфера (Культура и взрыв внутри мыслящих миров. Cтатьи. Исследования. Заметки). С-П, 2004. გვ. 298).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s