თამაზ გამყრელიძე _ „არაცნობიერი» და იზომორფიზმი გენეტიკურ კოდსა და სემიოტიკურ სისტემებს შორის

გენეტიკურ და ლინგვისტურ კოდებს შორის იზომორფიზმის საკითხი არაერთი ლინგვისტისა და სემიოტიკაში მომუშავე მეცნიერის ინტერესთა სფეროს განეკუთვნებოდა. მათ შორის განსაკუთრებით უნდა აღინიშნოს ჩვენი დროის ცნობილი ენათმეცნიერი რომან იაკობსონი, რომელმაც (და არა მხოლოდ მან) ახალი მეცნიერული დისციპლინების _ სემიოტიკისა და მოლეკულური ბიოლოგიის მიჯნაზე წამოჭრილი ამ პრობლემის საინტერესო გადაწყვეტა შემოგვთავაზა. როგორც ცნობილია, მე-20 საუკუნის ერთ-ერთ უდიდეს აღმოჩენად მიიჩნევა [...]

დავით ანდრიაძე _ მხატვრულ-დისკურსული სივრცის კატეგორიათა თეზაურუსი

პრაგმასივრცის რეფლექსიის შედეგები არქაული დროიდანვე ერთგვარი ,,ჩანაწერის”, როგორც ონტოტექსტის სახით ფიქსირდება; მხედველობაში გვაქვს, ერთი მხრივ, კოსმოგონიური მითების ლიტერატურული ,,ჩანაწერი”, ხოლო მეორე მხრივ, მენგირებით, დოლმენებითა თუ კრომლეხებით ანდა გამოქვაბულთა ,,ფერწერითა” თუ პიქტოგრამებით წარმოდგენილი ,,ჩანაწერი”. ესაა სივრცის რეპრეზენტაციის ორი ავტონომიური ფორმა, რომელიც თავის მხრივ, ამჟღავნებს სივრცისა და ტექსტის მიმართების ორ პოლუსს: ა) ტექსტი სივრცულია, თუ იგი ფლობს [...]

ლევან ცაგარელი _ მეტაფიქცია – როგორც სემიოტიკური ფენომენი

შესავალი მეტაფიქციონალობას განმარტავენ როგორც გარკვეული ტიპის მხატვრული ტექსტების თვისებას, იმსჯელონ ლიტერატურაზე1. მეტაფიქციონალური ლიტერატურის ძირითად მახასიათებლებად მიიჩნევა “საკუთარი ხელოვნურობის გაშიშვლება, ლიტერატურული კონვენციებით თამაში და ონტოლოგიური საზღვრების დარღვევა”2, ავტორეფლექსიური მთხრობლის (იგივე self-conscious narrator, რომელსაც გააზრებული აქვს თხრობის აქტი) არსებობა, ექსპლიციტური მკითხველის როგორც მოქმედი პირის გამოჩენა ტექსტში და ე.წ. ჩინური კოლოფის (chinese box) სტრუქტურა ერთმანეთში მოქცეული ამბებისა, რომლებიც [...]

მანანა კვაჭანტირაძე _ ჩარლზ პირსი და თანამედროვე სემიოტიკის პრობლემები

ფილოსოფიური აზრის ისტორიას თითქმის ორი საუკუნე დასჭირდა იმისათვის, რომ ხორცი შესხმოდა ჯონ ლოკის მოსაზრებას ნიშანთა საგანგებო თეორიის შექმნის აუცილებლობაზე ,,Опыт о человеческом разуме” წიგნი III). ეს ამოცანა წარმატებით განახორციელა ამერიკელმა მეცნიერმა ჩარლზ სანდერს პირსმა (1839-1914) ზოგადი სემიოტიკის შექმნით და საფუძველი ჩაუყარა ნიშანთა სისტემების, კომუნიკაციური აქტების, მექანიზმებისა და პროცესების შესწავლას თანამედროვე მოვლენების არაერთ სფეროში – ხელოვნებიდან [...]

მანანა კვაჭანტირაძე _ სემიოლოგიური კვლევების მეთოდოლოგიისათვის

ნიშნობრივ მოვლენებს, როგორც აღსანიშნისა და აღმნიშვნელის ურთიერთობის შედეგს, ჯერ კიდევ სტოიკოსებმა მიაქციეს ყურადღება. ფილოსოფიურ, ლოგიკურ და ლინგვისტურ მეცნიერებათა განვითარების კვალდაკვალ ეს ყურადღება მომდევნო საუკუნეებში კიდევ უფრო გაძლიერდა და მე-19 საუკუნის ბოლო ოცწლეულისათვის დამოუკიდებელი მეცნიერების შექმნით დასრულდა. სემიოტიკა, როგორც ნიშნებისა და ნიშანთა სისტემების შემსწავლელი დისციპლინა, აერთიანებს ცოდნის ყველა მიმართულებას სიგნიფიკატორულ მოვლენებზე. თეორიულ მიდგომათა გარკვეული სხვადასხვაობის მიუხედავად, [...]

მამუკა ბიჭაშვილი _ როლან ბარტის სემიოლოგიური კონცეფციისათვის

პოსტსტრუქტურალისტების ბანაკში ფუკოს, ლაკანის, დერიდას და სხვათა გვერდით, ბარტს ყოველთვის ჰქონდა გამოკვეთილი ადგილი და შესაბამისი კვლევის სფერო. გარდა წმინდა სემიოტიკური საკითხებისა, რასაც ყველა ეს ავტორი იკვლევდა, ბარტს ძირითადად მითოლოგია, მოდა და ლიტერატურა აინტერესებდა. ლიტერატურის კვლევისას ბარტი შესაბამისი სფეროს ენასაც იკვლევდა, თუმცა მისი ინტერესი საკუთრივ ენის მიმართ ყოველთვის გაშუალებული იყო ნიშანთა თეორიით: ბარტი ენას იკვლევდა იმდენად, [...]

სალომე ომიაძე _ კონცეპტის ცნება

ლინგვოკულტუროლოგიური კონცეპტის (შემდგომში – კონცეპტი) გაგება არ ემთხვევა ცნების კლასიკურ (ტრადიციულ) დეფინიციას, რომელიც საგნის არსებით ნიშანთა ერთობლიობას გულისხმობს. თანამედროვე კულტუროლოგიური და ლინგვოკულტუროლოგიური მიდგომა კონცეპტისადმი, უწინარეს ყოვლისა, სულიერი ღირებულების ცნებად მიიჩნევს მას, რაც ერთხელ კიდევ ამტკიცებს ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა პარადიგმის მორიგ ცვლას, როცა გასული საუკუნის დასაწყისში გაბატონებული სისტემურსტრუქტურული პარადიგმის ადგილს ანთროპოცენტრული პარადიგმა იკავებს. როგორც მკვლევრები აღნიშნავენ, ღირებულებების [...]

გიორგი შავგულიძე _ სემიოტიკიდან ფილოსოფიისაკენ

ფრანგული სტრუქტურიზმის წარმომადგენლები, იკვლევენ სინამდვილის ერთ რომელიმე კონკრეტულ მხარეს, – ეს იქნება ეთნოლოგია, ფსიქოლოგია, ხელოვნებათმცოდენობა, მეცნიერების ისტორია, თუ ლიტერატურათმცოდნეობა, თანამედროვე საზოგადოების ზოგადი პრობლემები აისახება სტრუქტურალისტურ კონცეფციებში და უნდა ითქვას, რომ კაცობრიობის მიერ დაგროვილი ცოდნისადმი სტრუქტურალისტური მიდგომა, ცოდნის, მეცნიერების ხილული ტექსტის მიღმა არსებული ჯერაც აქამდე უხილავი ტექსტის თეთრი სიცარიელის დანახვას ემსახურება (ფუკო). აქვე ისიც უნდა აღვნიშნოთ, [...]

თამარ ლომიძე _ რითმა – სინტაგმა თუ სისტემა?

უკვე თითქმის ნახევარი საუკუნეა, რაც რ. იაკობსონის ნაშრომი „ენის ორი ასპექტი და აფაზიური დარღვევების ორი ტიპი“ ლიტერატურათმცოდნეობაში საყოველთაო აღიარებით სარგებლობს. მან ცხადჰყო, რომ შესაძლებელია ფილოლოგიური კვლევების ახალი მიმართულებით წარმართვა ნეიროფსიქოლოგიისა და, კერძოდ, აფაზიოლოგიის მონაცემების გათვალისწინების მეშვეობით. ამასთან, იაკობსონის იდეებმა (რომლებიც მეცნიერის სხვა ნაშრომებშიც აისახა) ვერ ჰპოვა შემდგომი განვითარება ფილოლოგიაში, თუმცა მათ წარმატებით იყენებენ ნეიროფსიქოლოგები (იხ. [...]

მარინა ქავთარაძე _ სტილი, როგორც ნიშანთა სისტემა პოსტმოდერნისტულ ხელოვნებაში

XX საუკუნის საკომპოზიტორო შემოქმედებაში მოვლენათა ახლებური აღქმა და განსხვავებული, წინააღმდეგობრივი ტენდენციები დამკვიდრდა. სიახლე, უპირველეს ყოვლისა, სტილს როგორც ნიშანთა სისტემას შეეხო, რომელიც, მუსიკალური ავანგარდისგან განსხვავებით, შემოქმედებითი მეთოდის გერმეტიულობის კატეგორიული უარყოფით აღინიშნა. უკანასკნელი მეოთხედი საუკუნის ხელოვნების მიმართ გამოყენებული ტერმინები, რომლებიც სამუსიკისმცოდნეო შრომებში გვხვდება: ნეორომანტიზმი, ნეოექსპრესიონიზმი, ნეოავანგარდიზმი, ნეომოდერნიზმი, პოსტავანგარდიზმი, პოსტმოდერნიზმი, ტრანსავანგარდი, „ახალი სიმარტივე“ და სხვა, მიუხედავად მათი ფართოდ [...]